هوش مصنوعی برق دنیا را می‌بلعد؛ دیتاسنترها تا ۲۰۳۰ هم‌اندازه ژاپن برق مصرف می‌کنند

هوش مصنوعی فقط به پردازنده‌های قدرتمند و تراشه‌های گران‌قیمت نیاز ندارد؛ پشت هر مدل هوش مصنوعی، شبکه‌ای عظیم از دیتاسنترها قرار دارد که برای آموزش مدل‌ها، پاسخ‌گویی به کاربران و اجرای سرویس‌های آنلاین به برق بسیار زیادی نیاز دارند. رشد سریع این صنعت حالا به یکی از چالش‌های جدی شبکه‌های برق در کشورهای مختلف تبدیل شده است.

بر اساس برآوردهای آژانس بین‌المللی انرژی، مصرف برق دیتاسنترهای جهان که در سال ۲۰۲۴ حدود ۴۱۵ تراوات‌ساعت بود، تا سال ۲۰۳۰ تقریباً به ۹۴۵ تراوات‌ساعت خواهد رسید؛ یعنی بیش از دو برابر. این رقم تقریباً با کل مصرف سالانه برق ژاپن برابری می‌کند.

تمام برق دیتاسنترها صرف هوش مصنوعی نمی‌شود و سرویس‌های ابری، ذخیره‌سازی اطلاعات و سایر فعالیت‌های محاسباتی نیز سهم قابل‌توجهی دارند. با این حال، رشد سریع AI مهم‌ترین عامل افزایش تقاضای برق در این بخش محسوب می‌شود.

گزارش سازمان ملل که در سال ۲۰۲۶ منتشر شد، پیش‌بینی می‌کند هوش مصنوعی تا سال ۲۰۳۰ حدود ۴۰ درصد از مصرف برق دیتاسنترها را به خود اختصاص دهد. با رسیدن مصرف کل دیتاسنترها به حدود ۹۴۵ تراوات‌ساعت، سهم AI به رقم بسیار بزرگی تبدیل خواهد شد.

فشار هوش مصنوعی بر شبکه برق آمریکا همین حالا هم قابل مشاهده است. طبق تازه‌ترین برآورد اداره اطلاعات انرژی آمریکا، مصرف برق این کشور در سال ۲۰۲۶ به حدود ۴۲۷۰ تراوات‌ساعت می‌رسد و در سال ۲۰۲۷ نیز به حدود ۴۳۴۹ تراوات‌ساعت افزایش خواهد یافت.

دیتاسنترهای مجهز به زیرساخت‌های هوش مصنوعی یکی از عوامل اصلی این رشد هستند. در نتیجه، شرکت‌های فناوری و اپراتورهای دیتاسنتر به دنبال قراردادهای جدید برق، ساخت نیروگاه‌های اختصاصی و حتی بازگرداندن نیروگاه‌های هسته‌ای به مدار هستند.

چالش اصلی این نیست که جهان ناگهان با کمبود مطلق برق مواجه شود؛ مشکل مهم‌تر، محل و سرعت افزایش مصرف است. دیتاسنترهای بزرگ معمولاً در نقاط مشخصی متمرکز می‌شوند و می‌توانند در مدت کوتاهی چندین گیگاوات بار جدید به شبکه تحمیل کنند.

پژوهش‌های جدید نیز نشان می‌دهد تمرکز دیتاسنترهای هوش مصنوعی در مناطقی مانند آمریکای شمالی، اروپای غربی و آسیا می‌تواند فشار قابل‌توجهی بر شبکه‌های برق محلی ایجاد کند. در برخی مناطق، ظرفیت اتصال به شبکه حتی به مانعی برای توسعه سریع زیرساخت AI تبدیل شده است.

مصرف انرژی تنها هزینه زیست‌محیطی رشد هوش مصنوعی نیست. دیتاسنترها برای خنک نگه داشتن هزاران پردازنده و سرور نیز به آب و تجهیزات سرمایشی نیاز دارند.

بر اساس گزارش سازمان ملل، اگر روند فعلی ادامه پیدا کند، مصرف سالانه آب دیتاسنترها می‌تواند تا سال ۲۰۳۰ به حدود ۹.۳ تریلیون لیتر برسد. در همین سناریو، انتشار دی‌اکسیدکربن مرتبط با این صنعت نیز افزایش چشمگیری خواهد داشت.

تا همین چند سال پیش، رقابت شرکت‌های هوش مصنوعی بیشتر به قدرت پردازنده‌ها، حجم داده و کیفیت مدل‌ها خلاصه می‌شد. اکنون یک عامل تعیین‌کننده دیگر نیز وارد میدان شده است: دسترسی به برق.

شرکت‌های فناوری برای ساخت دیتاسنترهای جدید به دنبال منابع پایدار انرژی هستند و همین موضوع باعث شده انرژی هسته‌ای، نیروگاه‌های گازی و انرژی‌های تجدیدپذیر بیش از گذشته با آینده هوش مصنوعی گره بخورند. در فرانسه، برای نمونه، سرمایه‌گذاری‌های بزرگ در دیتاسنترهای AI با تکیه بر ظرفیت برق هسته‌ای این کشور در حال شکل‌گیری است.

در چنین شرایطی، آینده هوش مصنوعی فقط به این بستگی ندارد که چه شرکتی مدل قدرتمندتری بسازد؛ پرسش مهم‌تر این است که چه کشوری می‌تواند هم‌زمان تراشه، دیتاسنتر و برق مورد نیاز این مدل‌ها را تأمین کند. به همین دلیل، انرژی به یکی از مهم‌ترین گلوگاه‌های مرحله بعدی رقابت جهانی بر سر هوش مصنوعی تبدیل شده است.