سفر انسان به مریخ فقط به ساخت موشک‌های قدرتمند و تأمین اکسیژن و غذا محدود نمی‌شود؛ سلامت فضانوردان در سال‌های پس از بازگشت نیز می‌تواند به یکی از چالش‌های جدی این مأموریت تبدیل شود. پژوهشی تازه نشان می‌دهد قرار گرفتن در معرض پرتوهای کیهانی ممکن است آسیب‌هایی طولانی‌مدت به قلب وارد کند؛ آسیب‌هایی که حتی نزدیک به یک سال پس از مواجهه با پرتوها قابل مشاهده بوده‌اند.
در این مطالعه که در نشریه علمی PLOS One منتشر شده، پژوهشگران موش‌ها را در معرض تابشی شبیه‌سازی‌شده قرار دادند که از نظر دوز جذب‌شده با میزان پیش‌بینی‌شده برای یک سفر رفت‌وبرگشت به مریخ قابل مقایسه بود. گروهی از حیوانات نیز در شرایطی قرار گرفتند که برای شبیه‌سازی بخشی از اثرات بی‌وزنی طراحی شده بود. سپس محققان تغییرات بدن آن‌ها را طی ۳۶۰ روز بررسی کردند.
نتایج نشان داد موش‌هایی که در معرض پرتوهای کیهانی قرار گرفته بودند، پس از ۳۶۰ روز تقریباً دو برابر گروه کنترل بافت اسکار سفت در اطراف رگ‌های خونی کوچک قلب داشتند. این وضعیت با فیبروز قلبی ارتباط دارد؛ عارضه‌ای که می‌تواند انعطاف‌پذیری عضله قلب را کاهش دهد و در عملکرد طبیعی آن اختلال ایجاد کند. البته مشاهده این تغییرات به‌تنهایی به معنای بروز قطعی نارسایی قلبی نیست.
یکی از نکات مهم پژوهش، تفاوت اثر پرتوهای کیهانی با بی‌وزنی بود. در گروهی که فقط شرایط بی‌وزنی را تجربه کرده بود، افزایش مشابهی در بافت اسکار قلب مشاهده نشد؛ هرچند تغییراتی در برخی شاخص‌های مرتبط با سیستم ایمنی وجود داشت. این یافته نشان می‌دهد عوامل مختلف سفر فضایی ممکن است بر بخش‌های متفاوتی از بدن اثر بگذارند و لزوماً پیامدهای یکسانی نداشته باشند.
پرتوهای کیهانی از ذرات پرانرژی سرچشمه‌گرفته از خورشید و منابع دوردست کیهانی تشکیل می‌شوند. میدان مغناطیسی و جو زمین تا حد زیادی از ساکنان این سیاره در برابر چنین تابش‌هایی محافظت می‌کنند؛ اما فضانوردان در سفرهای دوردست، به‌ویژه خارج از مدار پایین زمین، در معرض محیط پرتویی متفاوتی قرار می‌گیرند. محافظت فضاپیماها می‌تواند این خطر را کاهش دهد، اما حذف کامل پرتوهای کیهانی دشوار است.
این پژوهش هنوز ثابت نمی‌کند که قلب فضانوردان انسانی پس از سفر به مریخ دقیقاً همین میزان آسیب را تجربه خواهد کرد. آزمایش روی موش‌ها انجام شده و مواجهه پرتویی در محیط آزمایشگاهی با شرایط واقعی و مداوم فضا یکسان نیست. اهمیت اصلی مطالعه در این است که ارزیابی خطر نباید به زمان حضور فضانوردان در فضا محدود شود؛ پیگیری وضعیت سلامت آن‌ها پس از بازگشت نیز ممکن است ضروری باشد.
پژوهشگران امیدوارند نتایج مطالعات آینده به طراحی راهکارهایی برای کاهش خطر کمک کند؛ از جمله بهبود محافظت فضاپیما در برابر تابش و بررسی روش‌های پزشکی پیشگیرانه. با این حال، پیش از نتیجه‌گیری درباره میزان خطر برای انسان، به تحقیقات بیشتری درباره عملکرد واقعی قلب، اثر مواجهه‌های طولانی‌مدت و پیامدهای احتمالی در سال‌های بعد نیاز است.
در نهایت، سفر سرنشین‌دار به مریخ با مجموعه‌ای از خطرهای هم‌زمان، از پرتوهای کیهانی و بی‌وزنی گرفته تا انزوای طولانی و دسترسی محدود به خدمات پزشکی، همراه خواهد بود. یافته جدید یکی از این نگرانی‌ها را برجسته می‌کند: موفقیت یک مأموریت فضایی تنها به رسیدن فضانوردان به مقصد و بازگشت آن‌ها وابسته نیست، بلکه حفظ سلامت بلندمدتشان نیز باید بخشی از برنامه‌ریزی مأموریت باشد.
