حمزه رحیم‌صفوی، استاد دانشگاه تهران، در اظهاراتی تازه از روایت یک گفت‌وگوی قدیمی با یکی از وزیران دفاع ایران پرده برداشته است؛ گفت‌وگویی که در آن، به گفته او، وزیر دفاع وقت پیش‌بینی کرده بود ایران در صورت حمله آمریکا تنها دو تا دو ساعت‌ونیم دوام بیاورد. این اظهارات که در رسانه‌های داخلی بازتاب پیدا کرده، بار دیگر بحث درباره ارزیابی توان دفاعی کشور و میزان آمادگی در برابر حمله نظامی را مطرح کرده است.
بر اساس گزارش منتشرشده از این اظهارات، رحیم‌صفوی گفته است در دهه ۱۳۸۰ از یکی از وزیران دفاع پرسیده بود ایران در برابر حمله آمریکا چه مدت می‌تواند مقاومت کند. پاسخ نقل‌شده از آن وزیر این بوده است: «دو ساعت، دو ساعت‌ونیم». با این حال، نام وزیر مورد اشاره در گزارش اعلام نشده و جزئیات بیشتری از زمان دقیق گفت‌وگو، شرایط مطرح‌شدن این پرسش یا مبنای آن ارزیابی در دسترس نیست؛ بنابراین، انتساب این پیش‌بینی به یک وزیر مشخص فعلاً امکان‌پذیر نیست.
بخش دیگری از اظهارات رحیم‌صفوی به عملکرد ایران در سوریه مربوط می‌شود. او با طرح پرسش درباره مسئولیت ناکامی‌های ایران در این کشور، از نبود پاسخگویی درباره هزینه‌های صرف‌شده انتقاد کرده و پرسیده است چه کسی مسئول این وضعیت بوده و چند میلیارد دلار هزینه‌شده در سوریه چه نتیجه‌ای به همراه داشته است. این بخش از سخنان او، بحث قدیمی درباره هزینه‌های حضور منطقه‌ای ایران و ضرورت ارزیابی نتایج راهبردی آن را دوباره به میان آورده است.
رحیم‌صفوی همچنین از ضعف اطلاعاتی و نبود سازوکار پاسخگویی در ساختار نظامی انتقاد کرده است. اهمیت این بخش از اظهارات او در آن است که توان دفاعی فقط با تعداد موشک‌ها، هواپیماها یا تجهیزات نظامی سنجیده نمی‌شود؛ شناسایی تهدید، حفاظت اطلاعاتی، آمادگی پدافندی، هماهنگی فرماندهی و توان ادامه عملیات نیز در ارزیابی قدرت دفاعی نقش دارند. البته این موارد، چارچوبی عمومی برای تحلیل توان نظامی هستند و به‌تنهایی صحت ارزیابی نقل‌شده درباره «۱۵۰ دقیقه» را اثبات یا رد نمی‌کنند.
نکته مهم این است که سخن نقل‌شده از یک وزیر دفاع ناشناس را نباید با یک ارزیابی رسمی و مستند از توان دفاعی ایران یکسان دانست. برای سنجش چنین ادعایی باید مشخص شود این پیش‌بینی در چه شرایطی مطرح شده، چه نوع حمله‌ای مدنظر بوده و بر اساس کدام اطلاعات نظامی انجام شده است. همچنین مقاومت یک کشور در برابر حمله، معیار واحدی مانند تعداد ساعت ندارد و به اهداف مهاجم، گستره عملیات، توان پدافندی، ظرفیت پاسخ متقابل و شرایط سیاسی و جغرافیایی بستگی دارد.
در حال حاضر، مهم‌ترین بخش قابل پیگیری این خبر نه فقط عدد ۱۵۰ دقیقه، بلکه پرسش‌هایی است که در کنار آن مطرح شده‌اند: آیا ارزیابی‌های راهبردی پیشین ثبت و بررسی شده‌اند؟ چه سازوکاری برای پاسخگویی درباره تصمیم‌های نظامی و منطقه‌ای وجود دارد؟ و آیا درس‌های تجربه‌های گذشته به اصلاح برنامه‌ریزی دفاعی منجر شده‌اند؟ تا زمانی که نام وزیر مورد اشاره و سند مستقلی از آن گفت‌وگو منتشر نشود، عدد مطرح‌شده باید به‌عنوان روایتی نقل‌شده از سوی رحیم‌صفوی گزارش شود، نه یک واقعیت قطعی درباره توان دفاعی ایران.
منابع :
- اطلاعات آنلاین: کدام وزیر دفاع معتقد بود ایران در برابر حمله آمریکا فقط ۱۵۰ دقیقه دوام می‌آورد؟
- اعتماد آنلاین: انتقاد حمزه صفوی از ساختار نظامی ایران و نبود پاسخگویی درباره سوریه
- بازتاب اظهارات حمزه رحیم‌صفوی درباره ارزیابی وزیر دفاع پیشین
