ایران در حال توسعه زیرساختهای ارتباطات ماهوارهای خود است و مقامهای فضایی کشور از پیشرفت پروژههایی خبر دادهاند که میتوانند در آینده به ارائه خدمات اینترنت ماهوارهای کمک کنند. با این حال، برخلاف تیترهای هیجانانگیز، هنوز زمان مشخصی برای آغاز ارائه اینترنت ماهوارهای عمومی به کاربران اعلام نشده و فاصله میان توسعه ماهوارههای مخابراتی و راهاندازی یک شبکه پهنباند مشابه استارلینک همچنان قابل توجه است.
یکی از بخشهای اصلی این برنامه، ماهوارههای سری «ناهید» است. ماهواره ناهید با هدف توسعه فناوری ارتباطات ماهوارهای ساخته شده و آزمایشهای مربوط به تبادل داده آن موفقیتآمیز اعلام شده است. مسئولان فضایی ایران پیشتر گفته بودند برای ایجاد یک شبکه کامل اینترنت ماهوارهای، به تعداد بیشتری ماهواره در مدار پایین زمین نیاز است و برآورد اولیه آنها از ضرورت استفاده از حدود ۴۰ تا ۵۰ ماهواره مشابه حکایت داشت.
در کنار پروژه ناهید، منظومه ماهوارهای شهید سلیمانی نیز یکی دیگر از طرحهای مهم ارتباطی ایران محسوب میشود. این منظومه در مرحله نخست شامل ۲۴ ماهواره، متشکل از ۱۸ ماهواره عملیاتی و ۶ ماهواره ذخیره، طراحی شده است. طبق برنامه اعلامشده از سوی وزیر ارتباطات، قرار است سه ماهواره از این منظومه پیش از پایان سال ۱۴۰۵ به فضا پرتاب شوند. با این حال، این منظومه در دسته سامانههای ارتباطی باریکباند قرار میگیرد و نباید آن را با شبکه اینترنت پهنباند خانگی مانند استارلینک یکسان دانست.
پروژه ناهید ۳ نیز در برنامه فضایی ایران قرار دارد. این ماهواره مخابراتی برای فعالیت در مدار زمینآهنگ طراحی میشود؛ مداری که در ارتفاع بسیار بیشتری نسبت به مدار پایین زمین قرار دارد و امکان پوشش ارتباطی گستردهتری را فراهم میکند. توسعه چنین ماهوارههایی میتواند به تقویت زیرساختهای مخابراتی کمک کند، اما نوع خدمات و ظرفیت اینترنتی آنها به تجهیزات، پهنای باند و معماری کل شبکه وابسته خواهد بود.
تفاوت مهم اینترنت ماهوارهای با ارتباطات مخابراتی معمولی در نحوه اتصال کاربران است. در شبکههایی مانند استارلینک، تعداد زیادی ماهواره در مدار پایین زمین با پایانههای اختصاصی روی زمین ارتباط برقرار میکنند و امکان دسترسی به اینترنت پهنباند را فراهم میسازند. برای ارائه چنین سرویسی، تنها ساخت و پرتاب چند ماهواره کافی نیست؛ شبکه باید پوشش مناسب، ظرفیت انتقال داده، ایستگاههای زمینی، پایانههای کاربری و زیرساخت مدیریت ترافیک داشته باشد. هزینه ساخت و پرتاب ماهوارهها و تأمین تجهیزات کاربران نیز از چالشهای مهم این مسیر است.
یکی از مقامهای حوزه تحقیقات فضایی ایران پیشتر اعلام کرده بود که ایجاد شبکه کامل اینترنت ماهوارهای به توسعه منظومهای بزرگتر و همکاریهای فنی نیاز دارد. در اظهارات منتشرشده همچنین به احتمال همکاری با کشورهای دیگر برای توسعه این فناوری اشاره شده است. از سوی دیگر، برنامه پرتاب ماهوارههای ارتباطی و توسعه منظومه شهید سلیمانی نشان میدهد پروژههای فضایی ایران در حال پیشرفت هستند؛ اما هنوز اطلاعاتی درباره تعرفه احتمالی، سرعت اینترنت، تجهیزات مورد نیاز مشترکان و زمان عرضه تجاری یک سرویس پهنباند داخلی منتشر نشده است.
بنابراین، اگرچه ایران در مسیر توسعه ارتباطات ماهوارهای بومی حرکت میکند، فعلاً نمیتوان از راهاندازی قریبالوقوع اینترنت ماهوارهای خانگی و قابل استفاده برای عموم کاربران سخن گفت. مرحله بعدی این پروژه، تکمیل منظومههای ارتباطی، آزمایش خدمات عملیاتی و مشخصشدن مدل تجاری ارائه سرویس است. تا زمان اعلام جزئیات رسمی، مقایسه این طرح با استارلینک یا وعده دسترسی عمومی به اینترنت پرسرعت ماهوارهای باید با احتیاط انجام شود.
تفاوت سه پروژه را نباید نادیده گرفت: ماهوارههای ناهید برای توسعه ارتباطات مخابراتی طراحی شدهاند؛ منظومه شهید سلیمانی یک شبکه ارتباطی باریکباند است؛ و اینترنت پهنباند مشابه استارلینک به منظومهای با ظرفیت بالا و پایانههای اختصاصی کاربران نیاز دارد. بنابراین پرتاب سه ماهواره شهید سلیمانی بهتنهایی به معنای آغاز فروش اینترنت ماهوارهای به مردم نیست. تا این لحظه نیز تعرفه، سرعت، تجهیزات مورد نیاز و تاریخ عرضه عمومی چنین سرویسی اعلام نشده است.