پژوهشگران دانشگاه جانز هاپکینز آمریکا نوعی سلول در غده پروستات شناسایی کرده‌اند که ممکن است به توضیح یکی از معماهای قدیمی پزشکی کمک کند: چرا بزرگ‌شدن خوش‌خیم پروستات معمولاً در بخش مشخصی از این غده رخ می‌دهد؟ این کشف می‌تواند مسیر تازه‌ای برای بررسی سازوکار بیماری و طراحی درمان‌های دقیق‌تر باز کند؛ هرچند هنوز برای صحبت از درمان جدید یا کشف علت قطعی بیماری زود است.
این عارضه که با نام هیپرپلازی خوش‌خیم پروستات یا BPH شناخته می‌شود، با افزایش تعداد سلول‌های پروستات همراه است و با سرطان پروستات تفاوت دارد. بزرگ‌شدن غده می‌تواند به مجرای ادرار فشار وارد کند و باعث ضعیف‌شدن جریان ادرار، تکرر ادرار، بیدارشدن‌های مکرر در شب برای دستشویی و احساس تخلیه‌نشدن کامل مثانه شود. این مشکل با افزایش سن شایع‌تر می‌شود، اما شدت علائم در همه افراد یکسان نیست.
گروه تحقیقاتی با استفاده از فناوری توالی‌یابی RNA تک‌سلولی، فعالیت ژن‌ها را در نزدیک به ۱۳۰ هزار سلول از بخش‌های مختلف بافت پروستات بررسی کرد. نمونه‌های اولیه از بافت غیرسرطانی پروستات ۱۰ مرد که برای سرطان موضعی پروستات تحت جراحی قرار گرفته بودند، به دست آمده بود. پژوهشگران با این روش توانستند تفاوت‌های سلولی مناطق مختلف غده را با جزئیات بیشتری بررسی کنند.
در نتیجه این بررسی، نوعی سلول پایه‌ای با عنوان WIF1-positive basal cells شناسایی شد که در ناحیه انتقالی پروستات، یعنی منطقه اطراف مجرای ادرار، فراوانی بیشتری داشت. بررسی داده‌های بافت‌های مبتلا به بزرگ‌شدگی خوش‌خیم نیز نشان داد این سلول‌ها در مقایسه با بافت طبیعی بیشتر دیده می‌شوند. ویژگی‌های ژنتیکی آن‌ها با فرایندهایی مانند تکثیر سلولی و بازآرایی بافت ارتباط دارد؛ موضوعی که احتمال نقش آن‌ها در شکل‌گیری بزرگ‌شدگی پروستات را مطرح می‌کند.
ارزش افزوده خبر: اهمیت این کشف در آن است که پژوهشگران فقط به افزایش اندازه پروستات توجه نکرده‌اند، بلکه تفاوت زیستی مناطق مختلف آن را بررسی کرده‌اند. بزرگ‌شدگی خوش‌خیم بیشتر در ناحیه انتقالی رخ می‌دهد، درحالی‌که بسیاری از سرطان‌های پروستات از ناحیه محیطی منشأ می‌گیرند. شناسایی سلول‌های WIF1 مثبت می‌تواند به پژوهشگران کمک کند بفهمند چرا این دو بیماری الگوی مکانی متفاوتی دارند؛ اما هنوز مشخص نیست این سلول‌ها علت مستقیم بیماری‌اند یا بخشی از واکنش بافت به فرایند بزرگ‌شدن هستند.
این تحقیق که نتایج آن در نشریه علمی The Journal of Pathology منتشر شده، فعلاً یک سرنخ زیستی مهم محسوب می‌شود، نه درمانی آماده برای بیماران. برای مشخص‌شدن نقش واقعی این سلول‌ها، باید پژوهش‌های بیشتری انجام شود و ارتباط آن‌ها با شروع و پیشرفت بیماری در مطالعات آزمایشگاهی و بالینی بررسی شود. بنابراین، مردانی که علائم ادراری دارند نباید درمان فعلی خود را بر اساس این خبر تغییر دهند و برای ارزیابی علائم باید با پزشک مشورت کنند.
این یافته می‌تواند توضیح دهد چرا بزرگ‌شدگی خوش‌خیم پروستات عمدتاً در ناحیه‌ای خاص از غده رخ می‌دهد. بااین‌حال، مطالعه هنوز نقش علت‌ومعلولی این سلول‌ها را ثابت نکرده و نباید آن را به‌عنوان کشف قطعی علت بیماری یا معرفی درمان جدید بازتاب داد.
اهمیت این پژوهش در تغییر نگاه به بزرگ‌شدن پروستات است؛ شاید برای فهم بیماری، علاوه بر هورمون‌ها و افزایش سن، باید به تفاوت سلول‌های هر بخش از غده هم توجه کرد. اگر مطالعات بعدی نقش این سلول‌ها را تأیید کنند، ممکن است در آینده به شناسایی هدف‌های درمانی دقیق‌تر کمک شود. فعلاً اما این مسیر در مرحله پژوهش قرار دارد.
