واکسن جدید سرطان پانکراس در ۹۹ درصد بیماران جواب داد

پژوهشگران در یک کارآزمایی بالینی جدید به نتیجه‌ای امیدوارکننده در مبارزه با سرطان پانکراس رسیده‌اند. واکسنی آزمایشی به نام «Cam­upepimut» توانسته در ۹۸.۹ درصد بیمارانی که امکان ارزیابی پاسخ ایمنی آن‌ها وجود داشت، واکنش سلول‌های ایمنی علیه جهش‌های مرتبط با سرطان را افزایش دهد. این نتیجه در یک مطالعه فاز دوم با مشارکت ۱۴۴ بیمار به دست آمده و می‌تواند مسیر تازه‌ای برای مقابله با یکی از دشوارترین سرطان‌ها باز کند.

این واکسن به‌جای حمله مستقیم به تومور، سیستم ایمنی بدن را آموزش می‌دهد تا سلول‌های سرطانی دارای جهش‌های مشخص در ژن KRAS را شناسایی کند. این ژن در حدود ۹۰ درصد موارد شایع سرطان مجرای پانکراس جهش دارد و یکی از عوامل مهم رشد و بقای سلول‌های سرطانی محسوب می‌شود. واکسن Camupepimut هفت نوع از جهش‌های رایج KRAS را هدف قرار می‌دهد و با رساندن ترکیبات خود به غدد لنفاوی، به فعال شدن سلول‌های T کمک می‌کند.

در این مطالعه، ۱۴۴ بیمار مبتلا به سرطان پانکراس دارای جهش KRAS که پیش‌تر جراحی و شیمی‌درمانی شده بودند، شرکت کردند. ۹۶ نفر واکسن را دریافت کردند و ۴۸ نفر در گروه مشاهده قرار گرفتند. در زمان ورود به مطالعه، هیچ‌یک از بیماران در تصویربرداری نشانه قابل مشاهده‌ای از سرطان نداشتند. از میان ۹۰ بیماری که پاسخ ایمنی آن‌ها قابل ارزیابی بود، ۸۹ نفر افزایش پاسخ سلول‌های T علیه KRAS جهش‌یافته را نشان دادند؛ یعنی تقریباً ۹۹ درصد.

• بیشتر بخوانید: خبر امیدوارکننده برای سرطان پانکراس؛ ویتامین D چگونه سپر محافظ تومور را هدف گرفت؟

بااین‌حال، مهم‌ترین بخش نتایج به محدودیت این موفقیت مربوط می‌شود. مطالعه نتوانست به هدف اصلی خود، یعنی اثبات بهبود معنادار آماری در مدت‌زمان زنده ماندن بدون بازگشت بیماری در کل گروه بیماران، دست پیدا کند. میانگین میانه بقای بدون بیماری در گروه واکسن ۲۳.۸ ماه و در گروه مشاهده ۲۱.۲ ماه بود؛ تفاوتی که از نظر آماری معنادار محسوب نشد. بنابراین، پاسخ ایمنی قوی هنوز به معنای اثبات جلوگیری از بازگشت سرطان نیست.

با وجود این محدودیت، محققان نشانه‌های امیدوارکننده دیگری نیز مشاهده کردند. در بیش از ۸۰ درصد افراد قابل ارزیابی، پاسخ سلول‌های T علیه KRAS بیش از ۹ برابر مقدار پیش از تزریق واکسن افزایش یافت. همچنین در افرادی که پاسخ ایمنی قوی‌تری داشتند، نشانه‌هایی از مدت طولانی‌تر زندگی بدون بیماری دیده شد. این ارتباط در تحلیل‌های اکتشافی مطالعه به دست آمده و هنوز برای اثبات اثر درمانی به بررسی‌های بیشتر نیاز دارد.

یکی از ویژگی‌های مهم Camupepimut این است که برخلاف برخی واکسن‌های شخصی‌سازی‌شده سرطان، برای هر بیمار به‌صورت جداگانه ساخته نمی‌شود. این واکسن یک محصول آماده برای بیمارانی است که تومور آن‌ها یکی از هفت جهش هدف‌گذاری‌شده KRAS را دارد. چنین رویکردی در صورت اثبات اثربخشی می‌تواند تولید و دسترسی به واکسن را ساده‌تر کند؛ زیرا نیازی نیست برای طراحی دارو، نمونه تومور هر بیمار جداگانه تحلیل و واکسن اختصاصی تولید شود.

پژوهشگران اکنون در حال آماده‌سازی مرحله بعدی آزمایش هستند تا مشخص شود آیا این واکنش ایمنی می‌تواند واقعاً احتمال بازگشت سرطان را کاهش دهد یا خیر. نتایج این مطالعه در نشریه Nature Medicine منتشر شده است. در حال حاضر، Camupepimut همچنان یک درمان آزمایشی است و نمی‌توان آن را واکسن تأییدشده یا درمان قطعی سرطان پانکراس دانست. اهمیت این دستاورد بیش از هر چیز در آن است که نشان می‌دهد می‌توان سیستم ایمنی را علیه جهش‌های مهم این سرطان هدفمند کرد؛ گامی که شاید در مطالعات بزرگ‌تر به نتایج درمانی ملموس‌تری برسد.

مهم‌ترین نکته‌ای که باید در خواندن این خبر به آن توجه کرد، تفاوت میان «پاسخ ایمنی» و «موفقیت درمانی» است. وقتی می‌گوییم ۹۸.۹ درصد بیماران پاسخ ایمنی داشته‌اند، یعنی سلول‌های T آن‌ها توانسته‌اند جهش‌های هدف‌گذاری‌شده را بهتر شناسایی کنند؛ نه اینکه ۹۸.۹ درصد بیماران درمان شده‌اند یا دیگر سرطانشان بازنمی‌گردد.

حتی این مطالعه با وجود موفقیت چشمگیر در فعال‌سازی سیستم ایمنی، در معیار اصلی خود برای بهبود بقای بدون بیماری در کل جمعیت شرکت‌کنندگان به نتیجه آماری معنادار نرسید. این تفاوت از نظر پزشکی بسیار مهم است؛ زیرا ممکن است یک واکسن از نظر زیستی عملکرد فوق‌العاده‌ای داشته باشد، اما برای اثبات تأثیر آن بر طول عمر و جلوگیری از عود سرطان به مطالعات بزرگ‌تر و طولانی‌تر نیاز باشد.

این دو واکسن را نباید با یکدیگر اشتباه گرفت. هر دو از سیستم ایمنی برای مقابله با سرطان پانکراس کمک می‌گیرند، اما فناوری و شیوه هدف‌گیری متفاوتی دارند.