افزایش نگرانی درباره زوال عقل باعث شده بعضی از مردم در بریتانیا واکسن زونا را نه‌فقط برای پیشگیری از این بیماری دردناک، بلکه با امید به محافظت از مغز در برابر افت شناختی دریافت کنند. این روند پس از انتشار چند پژوهش درباره ارتباط واکسیناسیون زونا با کاهش خطر زوال عقل پررنگ‌تر شده است؛ هرچند دانشمندان هنوز نتوانسته‌اند این اثر را به‌طور قطعی ثابت کنند.
بر اساس گزارشی که گاردین در ۱۱ اکتبر ۲۰۲۶ منتشر کرد، رزرو واکسن زونا در داروخانه‌های زنجیره‌ای Boots طی یک سال بیش از دو برابر شده است. در داروخانه‌های Superdrug نیز تعداد رزروها ۴۱ درصد افزایش داشته است. البته نمی‌توان تمام این رشد را به نگرانی درباره زوال عقل نسبت داد؛ بسیاری از افراد همچنان برای پیشگیری از خود بیماری زونا واکسن می‌زنند.
یکی از مهم‌ترین پژوهش‌های این حوزه در سال ۲۰۲۵ در مجله علمی Nature منتشر شد. محققان با بررسی اطلاعات سلامت افراد سالمند در ولز، از تفاوت شرایط دریافت واکسن زونا بر اساس تاریخ تولد برای مقایسه گروه‌ها استفاده کردند. نتایج نشان داد دریافت واکسن قدیمی‌تر زونا با حدود ۲۰ درصد کاهش نسبی خطر تشخیص جدید زوال عقل طی هفت سال همراه بوده است. این مطالعه شواهدی قوی‌تر از یک همبستگی ساده فراهم کرد، اما به‌تنهایی پاسخ نهایی درباره رابطه علت و معلولی نیست.
پژوهش دیگری که دانشگاه آکسفورد در آن مشارکت داشت، واکسن جدیدتر شینگریکس (Shingrix) را با واکسن قدیمی‌تر زوستاواکس (Zostavax) مقایسه کرد. بررسی سوابق بیش از ۲۰۰ هزار نفر نشان داد موارد زوال عقل در گروه دریافت‌کننده شینگریکس طی دوره پیگیری حدود ۱۷ درصد کمتر بوده است. این نتیجه نیز امیدوارکننده است، اما چون مطالعه بر سوابق سلامت افراد تکیه داشت، نمی‌توان آن را معادل اثبات قطعی اثر پیشگیرانه واکسن دانست.
دانشمندان چند توضیح احتمالی برای این ارتباط مطرح کرده‌اند. ویروس واریسلا زوستر، عامل آبله‌مرغان و زونا، پس از عفونت اولیه می‌تواند در دستگاه عصبی باقی بماند و سال‌ها بعد دوباره فعال شود. فعال‌شدن مجدد این ویروس ممکن است با التهاب و آسیب سلولی همراه باشد؛ بنابراین، جلوگیری از فعالیت آن یا تغییر پاسخ ایمنی بدن می‌تواند یکی از مسیرهای احتمالی توضیح‌دهنده نتایج پژوهش‌ها باشد. بااین‌حال، سازوکار دقیق این ارتباط هنوز روشن نیست.
از سوی دیگر، همه پژوهش‌ها به نتیجه یکسانی نرسیده‌اند. گزارش گاردین به مطالعه‌ای اشاره می‌کند که در داده‌های بیمارستانی انگلستان شواهدی مبنی بر محافظت واکسن قدیمی زونا در برابر زوال عقل پیدا نکرد. تفاوت در نوع داده‌ها، روش تحلیل یا ویژگی‌های واکسن‌ها ممکن است بخشی از این اختلاف را توضیح دهد؛ اما همین نتایج متناقض نشان می‌دهد هنوز برای نتیجه‌گیری قطعی زود است.
در حال حاضر، واکسن زونا برای پیشگیری از خود بیماری زونا تأیید شده است، نه به‌عنوان واکسن پیشگیری از آلزایمر یا زوال عقل. متخصصان توصیه می‌کنند افراد درباره نیاز به واکسن و شرایط دریافت آن با پزشک مشورت کنند و صرفاً بر اساس این پژوهش‌ها برای پیشگیری از زوال عقل سراغ واکسیناسیون نروند. پژوهش‌های بیشتر، از جمله کارآزمایی‌های بالینی در حال انجام، باید روشن کنند که آیا این ارتباط واقعاً ناشی از اثر محافظتی واکسن است یا عوامل دیگری نیز در آن نقش دارند.
