پژوهشگران در یک مطالعه بالینی جدید به سرنخ امیدوارکننده‌ای برای مقابله با یکی از دشوارترین سرطان‌ها دست پیدا کرده‌اند. آنها نشان داده‌اند که فعال‌کردن گیرنده ویتامین D می‌تواند محیط اطراف تومور سرطان پانکراس را تغییر دهد و به‌طور بالقوه آن را در برابر شیمی‌درمانی و حمله سیستم ایمنی آسیب‌پذیرتر کند. این یافته‌ها در مجله Nature Cancer منتشر شده است.
نکته مهم این است که محققان در این آزمایش از پاریکالسیتول استفاده کردند؛ ترکیبی مشابه ویتامین D که پیش‌تر برای کاربردهای پزشکی دیگری تأیید شده است. بنابراین نباید نتیجه این مطالعه را به این معنا دانست که مصرف مکمل ویتامین D می‌تواند سرطان پانکراس را درمان کند. موضوع اصلی پژوهش، فعال‌کردن گیرنده ویتامین D با یک داروی مشخص و بررسی اثر آن بر محیط اطراف تومور بود.
سرطان پانکراس تنها به دلیل خود سلول‌های سرطانی خطرناک نیست. تومورهای این سرطان معمولاً در میان بافت همبند متراکمی قرار می‌گیرند که سلول‌هایی به نام فیبروبلاست در شکل‌گیری آن نقش دارند. این بافت می‌تواند مانند یک سد عمل کند و دسترسی داروها به سلول‌های سرطانی را دشوارتر کند؛ از سوی دیگر، محیط اطراف تومور می‌تواند فعالیت سیستم ایمنی علیه سرطان را نیز محدود کند.
پژوهشگران در یک کارآزمایی کوچک، ۳۶ بیمار مبتلا به سرطان متاستاتیک پانکراس را که پیش‌تر درمان نشده بودند بررسی کردند. بیماران شیمی‌درمانی استاندارد دریافت کردند و گروهی نیز پاریکالسیتول را به‌صورت خوراکی یا داخل‌وریدی دریافت کردند. بررسی نمونه‌های بافتی نشان داد که این ترکیب توانسته است فعالیت فیبروبلاست‌های مرتبط با سرطان را کاهش دهد و ورود سلول‌های T به محیط تومور را افزایش دهد؛ اتفاقی که می‌تواند محیط سرطان را برای درمان مناسب‌تر کند.
نتایج اولیه از این جهت نیز جالب بود که بیمارانی که پاریکالسیتول را همراه با شیمی‌درمانی دریافت کردند، نشانه‌هایی از پاسخ بهتر به درمان و بقای بدون پیشرفت بیشتر در یک سال نشان دادند. همچنین در بیمارانی که سطح گیرنده ویتامین D در تومور آنها بالاتر بود، ارتباط امیدوارکننده‌تری با پاسخ به این ترکیب دیده شد. با این حال، پژوهشگران تأکید دارند که این آزمایش برای اثبات قطعی افزایش بقا طراحی نشده بود.
این موضوع اهمیت زیادی دارد، زیرا رویکرد پژوهشگران فقط حمله مستقیم به سلول سرطانی نیست؛ آنها تلاش می‌کنند «محیط محافظ» اطراف تومور را تغییر دهند تا درمان‌های موجود بتوانند بهتر به هدف خود برسند. این ایده پیش‌تر در مطالعات آزمایشگاهی مؤسسه سالک مطرح شده بود و مطالعه جدید نخستین گام برای بررسی این رویکرد در بیماران است.
البته هنوز برای اینکه بتوان از این روش به‌عنوان یک درمان جدید سرطان پانکراس نام برد، به مطالعات بسیار بزرگ‌تر نیاز است. پژوهشگران باید مشخص کنند آیا ترکیب آنالوگ‌های ویتامین D با شیمی‌درمانی واقعاً می‌تواند طول عمر بیماران را افزایش دهد و همچنین آیا اندازه‌گیری گیرنده ویتامین D در تومور می‌تواند مشخص کند کدام بیماران بیشترین سود را از این روش می‌برند یا خیر. بنابراین، فعلاً صحبت از یک مسیر درمانی امیدوارکننده است، نه درمان قطعی سرطان پانکراس.
چرا این کشف مهم است؟
#اگر نتایج مطالعات بزرگ‌تر این یافته‌ها را تأیید کنند، رویکرد جدید می‌تواند نگاه دانشمندان به درمان سرطان پانکراس را تغییر دهد؛ به جای اینکه فقط خود سلول‌های سرطانی هدف قرار گیرند، می‌توان محیط اطراف تومور را نیز تغییر داد تا سد دفاعی آن ضعیف شود و درمان‌های موجود اثر بیشتری داشته باشند.
یک نکته مهم درباره ویتامین D
#این پژوهش به معنای آن نیست که افراد می‌توانند با مصرف قرص یا مکمل ویتامین D از سرطان پانکراس پیشگیری یا آن را درمان کنند. ماده بررسی‌شده پاریکالسیتول است و در مطالعه، همراه با شیمی‌درمانی و تحت شرایط کنترل‌شده پزشکی استفاده شده است. مصرف خودسرانه دوزهای بالای ویتامین D یا داروهای مشابه نیز می‌تواند عوارض ایجاد کند.
