یک پژوهش علمی نشان میدهد با وجود کاهش قابلتوجه وزن، بافت چربی ممکن است بخشی از تغییرات ایجادشده در دوران چاقی را حفظ کند. دانشمندان از این پدیده بهعنوان «حافظه اپیژنتیکی چاقی» یاد میکنند؛ مکانیسمی که میتواند یکی از دلایل دشوار بودن حفظ وزن کاهشیافته باشد.
پژوهشگران با بررسی بافت چربی انسان و موش دریافتند که برخی تغییرات مربوط به فعالیت ژنها حتی پس از کاهش وزن قابلتوجه همچنان باقی میمانند. این یافته نشان میدهد سلولهای چربی ممکن است آثار وضعیت قبلی بدن را برای مدتی طولانی حفظ کنند.
در آزمایشهای انجامشده روی موشها، تغییرات اپیژنتیکی در سلولهای چربی پس از کاهش وزن نیز مشاهده شد. این تغییرات میتوانند نحوه عملکرد سلولها و واکنش آنها به محرکهای متابولیکی را تحت تأثیر قرار دهند.
محققان همچنین مشاهده کردند موشهایی که این «حافظه چاقی» را حفظ کرده بودند، در مواجهه دوباره با رژیم غذایی پرچرب سریعتر وزن اضافه کردند. به همین دلیل، این سازوکار ممکن است در پدیدهای که معمولاً با عنوان اثر «یو-یو» شناخته میشود، نقش داشته باشد.
نکته مهم این است که منظور از حافظه، حافظه به معنای معمول ذهنی نیست. این اصطلاح به تغییرات اپیژنتیکی و الگوهای فعالیت ژنها اشاره دارد؛ یعنی تغییراتی که میتوانند نحوه روشن یا خاموش شدن برخی ژنها را تغییر دهند، بدون اینکه توالی DNA عوض شود.
در نمونههای انسانی نیز سلولهای موجود در بافت چربی پس از کاهش وزن، برخی تغییرات مربوط به وضعیت قبلی چاقی را حفظ کرده بودند. با این حال، بخش مهمی از شواهد مربوط به سازوکار اپیژنتیکی و بازگشت سریع وزن از آزمایشهای حیوانی به دست آمده است و هنوز نمیتوان گفت این مکانیسم بهتنهایی علت بازگشت وزن در انسان است.
این یافته میتواند توضیحی برای یکی از چالشهای مهم درمان چاقی باشد: کاهش وزن ممکن است پایان کار نباشد و حفظ وزن جدید به تلاش طولانیمدت نیاز داشته باشد. پژوهشگران امیدوارند در آینده بتوان با هدف قرار دادن این تغییرات سلولی، روشهای مؤثرتری برای جلوگیری از بازگشت وزن توسعه داد.
آیا سلولهای چربی واقعاً وزن قبلی را به خاطر میسپارند؟
به معنای واقعی کلمه خیر. منظور از «حافظه چربی» حفظ برخی تغییرات سلولی، ژنتیکی و اپیژنتیکی پس از کاهش وزن است.
آیا این حافظه باعث بازگشت وزن میشود؟
احتمالاً میتواند یکی از عوامل مؤثر باشد، اما تنها علت بازگشت وزن نیست. در پژوهشهای حیوانی، موشهای دارای این تغییرات پس از رژیم پرچرب سریعتر وزن گرفتند.
آیا این پدیده در انسان هم مشاهده شده است؟
بله، پژوهشگران تغییرات پایدار در الگوی فعالیت سلولهای بافت چربی انسان را پس از کاهش وزن مشاهده کردند؛ با این حال، ارتباط مستقیم این تغییرات با افزایش مجدد وزن همچنان نیازمند بررسی بیشتر است.
حافظه اپیژنتیکی چیست؟
به تغییراتی در تنظیم فعالیت ژنها گفته میشود که بدون تغییر توالی DNA رخ میدهند و میتوانند بر عملکرد سلول تأثیر بگذارند.
