هوش مصنوعی نمره تکالیف را بالا می‌برد، اما ممکن است نمره امتحان را پایین بیاورد

استفاده از هوش مصنوعی برای انجام تکالیف درسی شاید در نگاه اول یک میانبر جذاب باشد؛ اما یک مطالعه بزرگ روی دانش‌آموزان چینی نشان می‌دهد این کار می‌تواند یک تناقض جدی ایجاد کند: نمره تکالیف بالاتر می‌رود، اما عملکرد دانش‌آموز در امتحان‌های واقعی افت می‌کند. این پژوهش با بررسی ۲۶٬۸۱۱ دانش‌آموز پایه‌های هفتم تا دوازدهم انجام شده است.

پژوهشگران در یک دوره ۳۰ ماهه، نمرات تکالیف، مدت زمان انجام آنها و نتایج امتحان‌های ماهانه و آزمون‌های مهم را بررسی کردند. نتیجه نشان داد استفاده از هوش مصنوعی باعث شد نمره تکالیف حدود ۱۸ درصد افزایش پیدا کند و زمان انجام آنها نیز حدود ۳۰ درصد کاهش یابد؛ زمان متوسط انجام تکلیف از ۶۴ دقیقه به حدود ۴۵ دقیقه رسید.

اما شرایط در امتحان متفاوت بود. در فاصله حدود شش ماه پس از افزایش استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی، نمرات امتحان‌های ماهانه حدود ۲۰ درصد کاهش یافت. در آزمون‌های مهم‌تر نیز اثر منفی در بلندمدت شدیدتر شد و پژوهشگران کاهش ۱۸ تا ۲۴ درصدی را در برخی آزمون‌های ورودی چین گزارش کردند.

به گفته پژوهشگران، یکی از دلایل احتمالی این اتفاق، سپردن فرایند یادگیری به هوش مصنوعی است. دانش‌آموز ممکن است پاسخ درست تکلیف را سریع دریافت کند و نمره خوبی بگیرد، اما در این فرایند فرصت کمتری برای حل مسئله، اشتباه کردن و یادگیری مستقل داشته باشد. این مسئله زمانی بیشتر خودش را نشان می‌دهد که دانش‌آموز سر جلسه امتحان بدون دسترسی به هوش مصنوعی مجبور باشد خودش مسئله را حل کند.

البته این پژوهش نمی‌گوید هوش مصنوعی ذاتاً برای یادگیری مضر است. داده‌های مطالعه نشان می‌دهد دانش‌آموزانی که از AI بیشتر شبیه یک ابزار کمکی برای یادگیری استفاده کرده‌اند، آسیب بسیار کمتری دیده‌اند؛ در مقابل، بیشترین افت مربوط به گروهی بوده که رفتارشان نشان می‌داده انجام تکالیف را عملاً به هوش مصنوعی سپرده‌اند.

بنابراین مشکل اصلی احتمالاً خود ChatGPT، DeepSeek یا دیگر ابزارهای هوش مصنوعی نیست، بلکه نحوه استفاده از آنهاست. استفاده از AI برای توضیح یک مفهوم، پیدا کردن ایراد راه‌حل یا دریافت راهنمایی می‌تواند با یادگیری سازگار باشد؛ اما کپی کردن پاسخ نهایی و تحویل آن به‌عنوان تکلیف شخصی ممکن است باعث شود نمره امروز بهتر شود، ولی دانش لازم برای امتحان فردا شکل نگیرد.