ماهی مرکب با تغییر سریع رنگ و الگوهای پوست خود، یکی از عجیب‌ترین نمایش‌های دنیای زیر آب را اجرا می‌کند؛ نمایشی که هنگام شکار می‌تواند توجه طعمه را به خود جلب کند و فرصت حمله را در اختیار شکارچی بگذارد. این رفتار آن‌قدر تماشایی است که گاهی از آن با عنوان «هیپنوتیزم طعمه» یاد می‌شود؛ اما آیا این جانور واقعاً شکارش را هیپنوتیزم می‌کند یا با ترفندی بصری، فرصت فرار را از آن می‌گیرد؟
ماهی‌های مرکب از سلول‌های تخصصی پوست برای ایجاد تغییرات سریع در رنگ و نقش بدن استفاده می‌کنند. این تغییرها می‌توانند در کسری از ثانیه رخ دهند و نوارها یا موج‌هایی از رنگ را روی بدن جانور به حرکت درآورند. برخلاف تصور رایج، این نمایش صرفاً برای زیبایی نیست؛ ماهی مرکب از الگوهای پوستی برای استتار، ارتباط با جانوران دیگر و در برخی موقعیت‌ها برای نزدیک شدن به شکار استفاده می‌کند.
در جریان شکار، ماهی مرکب ممکن است به‌آرامی به میگو، ماهی یا خرچنگ نزدیک شود و هم‌زمان الگوهای متحرکی روی بدنش به نمایش بگذارد. یکی از فرضیه‌های مطرح این است که این حرکت‌های بصری، مرز و شکل بدن شکارچی را برای طعمه دشوارتر می‌کند؛ در نتیجه، طعمه ممکن است خطر را به‌موقع تشخیص ندهد. فرضیه دیگر این است که نمایش رنگی، توجه طعمه را منحرف می‌کند و چند لحظه حیاتی برای حمله به وجود می‌آورد.
لحظه حمله بسیار سریع است. ماهی مرکب دو بازوی شکار بلند و تخصصی خود را به‌سوی طعمه پرتاب می‌کند و آن را به سمت دهان می‌کشد. منقار سخت جانور برای گرفتن و پاره کردن شکار به کار می‌رود و در برخی گونه‌ها، زهر نیز به مهار طعمه کمک می‌کند. در چنین شرایطی، حتی یک تأخیر کوتاه در واکنش طعمه می‌تواند تفاوت میان فرار و گرفتار شدن باشد.
اما نکته علمی مهم این است که «هیپنوتیزم» هنوز توضیح اثبات‌شده‌ای برای این رفتار نیست. گزارشی که در اکتبر ۲۰۲۶ منتشر شد، با استناد به نظر متخصصان توضیح می‌دهد که دانشمندان هنوز مطمئن نیستند این نمایش‌های رنگی دقیقاً چگونه موفقیت شکار را افزایش می‌دهند. هیپنوتیزم به معنای دقیق روان‌شناختی آن، در این جانوران اثبات نشده است؛ آنچه مشاهده شده، تغییر الگوهای دیداری هم‌زمان با نزدیک شدن و حمله به شکار است.
پژوهش علمی منتشرشده در مجله Science Advances در سال ۲۰۲۵، شواهدی ارائه کرد که از نقش استتار حرکتی در شکار ماهی مرکب پهن‌سر پشتیبانی می‌کند. به این معنا که نوارهای متحرک بدن ممکن است شکل و حرکت واقعی شکارچی را در پس‌زمینه بصری محیط پنهان یا مخدوش کنند. بااین‌حال، این توضیح هنوز به معنای اثبات یک سازوکار واحد برای همه گونه‌های ماهی مرکب نیست؛ پژوهشگران همچنان باید مشخص کنند که نمایش‌های متفاوت در گونه‌های مختلف چه کارکردی دارند و طعمه دقیقاً چگونه به آن‌ها واکنش نشان می‌دهد.
جذابیت این کشف در آن نیست که ماهی مرکب قدرتی شبیه هیپنوتیزم انسان داشته باشد؛ نکته شگفت‌انگیز این است که یک جانور دریایی می‌تواند با کنترل سریع رنگ و الگوی بدن، برداشت شکار از محیط را تحت تأثیر قرار دهد. این رفتار یادآوری می‌کند که در طبیعت، زنده ماندن همیشه به سرعت یا قدرت بدنی وابسته نیست؛ گاهی فریب بصری و پنهان کردن قصد واقعی، به‌اندازه یک حمله سریع اهمیت دارد. تا زمانی که آزمایش‌های بیشتری انجام نشود، بهتر است از تعبیر «هیپنوتیزم» به‌عنوان توصیفی جذاب استفاده کنیم، نه یک واقعیت علمی قطعی.
