دوربین گوشی‌های هوشمند در سال‌های اخیر پیشرفت زیادی کرده است؛ از حسگرهای بزرگ‌تر گرفته تا عکاسی محاسباتی و قابلیت‌های هوش مصنوعی. حالا فناوری دیافراگم متغیر دوباره به یکی از موضوعات مهم رقابت سازندگان موبایل تبدیل شده است؛ قابلیتی که به دوربین اجازه می‌دهد به‌جای استفاده از یک دهانه ثابت، میزان ورود نور به حسگر را به‌صورت فیزیکی تغییر دهد.
دیافراگم در ساده‌ترین تعریف، دهانه‌ای در مسیر نور است که مشخص می‌کند چه مقدار نور به حسگر دوربین برسد. وقتی دهانه بازتر باشد، نور بیشتری وارد دوربین می‌شود و عکاسی در محیط‌های تاریک آسان‌تر خواهد بود. با کوچک‌تر شدن دهانه نیز می‌توان ورود نور را کنترل کرد و در برخی شرایط، بخش بیشتری از سوژه و پس‌زمینه را واضح نگه داشت. البته نتیجه نهایی به اندازه حسگر، فاصله سوژه و طراحی لنز هم وابسته است.
در بیشتر گوشی‌های هوشمند، دیافراگم دوربین اصلی ثابت است و گوشی برای مدیریت نور از روش‌هایی مانند تغییر سرعت شاتر، تنظیم حساسیت حسگر و پردازش نرم‌افزاری کمک می‌گیرد. دیافراگم متغیر یک امکان سخت‌افزاری اضافه می‌کند: دوربین می‌تواند در محیط کم‌نور دهانه را بازتر کند و در نور شدید، آن را ببندد. این ویژگی همچنین برای عکاسی از نمای نزدیک، عکس‌های گروهی و کنترل بعضی جلوه‌های عمق میدان می‌تواند مفید باشد.
این فناوری کاملاً تازه نیست. سامسونگ در سال ۲۰۱۸ آن را در سری گلکسی S9 به کار گرفت و امکان جابه‌جایی بین دو حالت دیافراگم را فراهم کرد. در سال‌های بعد نیز برخی گوشی‌های هواوی، شیائومی و آنر از شکل‌هایی از این فناوری استفاده کردند. با این حال، دیافراگم متغیر به قابلیت فراگیری در تمام گوشی‌ها تبدیل نشد؛ زیرا طراحی پیچیده‌تر، هزینه ساخت و فضای موردنیاز در بدنه، در کنار پیشرفت پردازش نرم‌افزاری، انتخاب آن را برای سازندگان دشوار می‌کرد.
در موج تازه رقابت دوربین‌ها، اپل و سامسونگ نیز بار دیگر در کانون توجه قرار گرفته‌اند. گزارش‌ها و بررسی‌های منتشرشده درباره گوشی‌های پرچمدار جدید، دیافراگم متغیر را یکی از قابلیت‌های مورد توجه این بازار معرفی می‌کنند؛ با این حال، برنامه‌های توسعه یا شایعات مربوط به یک مدل خاص را نباید بدون تأیید رسمی، مشخصات قطعی محصولات آینده دانست.
نکته مهم این است که بازگشت این فناوری لزوماً به معنی برتری قطعی یک گوشی بر رقبا نیست؛ عملکرد واقعی دوربین باید در عکس‌های شب، نور شدید، عکاسی نزدیک و فیلم‌برداری سنجیده شود.
دیافراگم متغیر به‌تنهایی معجزه نمی‌کند. بازتر شدن دیافراگم می‌تواند در شرایط کم‌نور کمک‌کننده باشد، اما اگر حسگر کوچک یا لنز ضعیف باشد، نتیجه الزاماً بهتر از رقیب نخواهد بود. از طرف دیگر، بستن دیافراگم همیشه به معنای افزایش جزئیات نیست؛ در دهانه‌های بسیار کوچک، پدیده‌ای به نام پراش نور ممکن است از وضوح تصویر بکاهد. همچنین تاری پس‌زمینه در گوشی‌ها فقط به دیافراگم وابسته نیست و اندازه حسگر، فاصله دوربین تا سوژه و پردازش تصویر نقش مهمی دارند. بنابراین، هنگام مقایسه دوربین دو گوشی باید نمونه عکس‌های واقعی را بررسی کرد، نه اینکه تنها به وجود این قابلیت یا تعداد مگاپیکسل توجه کنیم.
بازگشت دیافراگم متغیر را می‌توان نشانه‌ای مثبت دانست؛ چون نشان می‌دهد سازندگان موبایل دوباره به بهبود سخت‌افزار دوربین توجه می‌کنند و فقط به فیلترها و پردازش هوش مصنوعی تکیه ندارند. با این حال، برای بیشتر کاربران، کیفیت عکس در شب، ثبت طبیعی رنگ پوست، سرعت فوکوس، عملکرد دوربین تله‌فوتو و ثبات فیلم‌برداری اهمیت بیشتری از نام یک فناوری دارد. اگر دیافراگم متغیر بدون افزایش محسوس قیمت و ضخامت گوشی بتواند عکس‌های قابل‌توجه‌تری ثبت کند، ارزشمند خواهد بود؛ اما اگر فقط بهانه‌ای برای گران‌تر کردن پرچمدارها باشد، احتمالاً مزیت تعیین‌کننده‌ای برای خریداران عادی نخواهد داشت.
