کارت ملی هوشمند قرار است وارد مرحله تازه‌ای شود. سازمان ثبت احوال از طراحی نسل جدید کارت‌های ملی خبر داده که برخلاف کارت‌های فعلی، بخش مهمی از فرایند احراز هویت آن به‌صورت آنلاین انجام می‌شود و شهروندان برای دریافت بسیاری از خدمات دیگر نیازی به ارائه کپی فیزیکی کارت ملی و شناسنامه نخواهند داشت. طبق اعلام رئیس سازمان ثبت احوال، این کارت‌ها قرار است از بهار ۱۴۰۶ وارد چرخه توزیع و بهره‌برداری شوند.
یکی از مهم‌ترین تغییرات در نسل جدید، حذف تراشه فیزیکی است. محمد جمالو، رئیس سازمان ثبت احوال کشور، گفته است در کارت جدید به جای تراشه فیزیکی از یک QR کد رمزگذاری‌شده با استفاده از زوج کلیدهای امنیتی استفاده خواهد شد. این کارت به زیرساخت‌های برخط هویتی کشور متصل می‌شود و امکان استعلام آنی اطلاعات را فراهم می‌کند.
در عمل، این تغییر می‌تواند شیوه احراز هویت در بانک‌ها و دستگاه‌های خدمات‌رسان را تغییر دهد. در مدل جدید، فرد کارت خود را در اختیار دستگاه ارائه‌دهنده خدمت قرار می‌دهد و QR کد کارت توسط دوربین یا اسکنر معمولی خوانده می‌شود. سپس فرایند احراز هویت به‌صورت برخط انجام می‌شود و طبق توضیحات ثبت احوال، کد یک‌بارمصرف (OTP) نیز برای تأیید صاحب کارت ارسال خواهد شد؛ بنابراین دریافت اطلاعات هویتی تنها پس از تأیید شهروند انجام می‌شود.
هوش مصنوعی و بلاک‌چین نیز از جمله فناوری‌هایی هستند که رئیس سازمان ثبت احوال برای نسل جدید کارت‌های ملی به آن‌ها اشاره کرده است. هدف اعلام‌شده، افزایش امنیت و دقت احراز هویت است؛ با این حال جزئیات فنی کامل این بخش هنوز منتشر نشده و ثبت احوال تأکید کرده که برخی قابلیت‌ها پس از نهایی شدن طراحی و رسیدن پروژه به مرحله بلوغ اعلام خواهند شد.
تغییر مهم دیگر به «کیف هویت من» مربوط می‌شود. این سرویس که در سامانه «سهیم» فعال شده، امکان دسترسی دیجیتال به مدارک هویتی را فراهم می‌کند و در مرحله نخست شناسنامه و کارت ملی دیجیتال را در اختیار شهروند قرار می‌دهد. مدارک موجود در این کیف دارای امضای دیجیتال و اعتبار رسمی هستند و هدف آن کاهش نیاز به ارائه نسخه فیزیکی یا کپی مدارک در فرایندهای اداری است.
اما تکلیف کارت‌های فعلی چه می‌شود؟ طبق اعلام رئیس سازمان ثبت احوال، کارت‌هایی که تاریخ انقضای آن‌ها تا پایان اسفند ۱۴۰۵ است، تا پایان همین سال معتبر خواهند بود. همچنین حدود ۶ میلیون نفر در حال حاضر در صف دریافت کارت ملی قرار دارند و سازمان ثبت احوال برنامه‌ریزی کرده است کارت‌های فعلی این افراد را تا پایان پاییز تحویل دهد. هم‌زمان، تمرکز برای صدور نسل جدید کارت‌ها به سمت افرادی خواهد رفت که کارت فعلی‌شان منقضی شده است.
بر اساس برنامه اعلام‌شده، نسل جدید کارت‌های ملی از بهار ۱۴۰۶ وارد چرخه توزیع می‌شود. گزارش‌های منتشرشده همچنین از هدف‌گذاری برای صدور و تحویل سریع‌تر این کارت‌ها خبر می‌دهند. در صورت اجرای کامل زیرساخت‌های جدید، مهم‌ترین نتیجه برای مردم فقط تغییر ظاهر یا فناوری کارت نخواهد بود؛ بلکه قرار است کارت ملی از یک وسیله صرفاً فیزیکی برای نشان دادن هویت، به بخشی از یک زیرساخت هویت دیجیتال و خدمات برخط تبدیل شود.
منابع
:
- ایسنا: جزئیات نسل جدید کارت‌های ملی
- ایرنا: اظهارات رئیس سازمان ثبت احوال درباره کارت ملی جدید
- تسنیم: وضعیت صدور و تحویل کارت‌های ملی
- تابناک: جزئیات کارت ملی نسل جدید
- دیدبان ایران: جزئیات فنی کارت ملی جدید و زمان اجرای آن
