هنری کاگان، شیمیدان فرانسوی، و کنسو سوآی، دانشمند ژاپنی، برنده جایزه نوبل شیمی ۲۰۲۶ شدند؛ جایزه‌ای که به دلیل کشف آن‌ها درباره «اثرهای غیرخطی و خودکاتالیزی در سنتز آلی نامتقارن» به این دو دانشمند اهدا شده است. دستاورد آن‌ها به یکی از معماهای قدیمی شیمی درباره علت ترجیح حیات به یک شکل از مولکول‌های آینه‌ای پاسخ می‌دهد.
ماجرا به مولکول‌هایی مربوط می‌شود که می‌توانند دو شکل آینه‌ای داشته باشند؛ درست مانند دست راست و چپ انسان که شبیه یکدیگرند اما نمی‌توان آن‌ها را کاملاً روی هم منطبق کرد. این ویژگی در شیمی «کایرالیته» نام دارد و اهمیت زیادی در زیست‌شناسی دارد، زیرا بسیاری از مولکول‌های حیاتی بدن فقط در یکی از این دو شکل وجود دارند.
هنری کاگان در دهه ۱۹۸۰ نشان داد که می‌توان در واکنش‌های شیمیایی، تولید یکی از این شکل‌های آینه‌ای را نسبت به شکل دیگر تقویت کرد. چند سال بعد، کنسو سوآی این مسیر را جلوتر برد و واکنش‌هایی را توسعه داد که در آن یک مولکول می‌تواند به‌عنوان کاتالیزور، تولید مولکول‌های بیشتری با همان «دست‌سانی» را تقویت کند؛ پدیده‌ای که به «واکنش سوآی» معروف شده است.
اهمیت این کشف فقط به یک معمای نظری در شیمی محدود نمی‌شود. شکل آینه‌ای یک مولکول می‌تواند رفتار کاملاً متفاوتی در بدن انسان داشته باشد؛ به همین دلیل کنترل دقیق شکل مولکول‌ها برای ساخت بسیاری از داروها اهمیت دارد. انجمن شیمی آمریکا نیز تأکید کرده است که دستاورد کاگان و سوآی کنترل دقیق‌تری بر «دست‌سانی» مولکول‌ها فراهم کرده و برای داروها و مواد شیمیایی اهمیت دارد.
این کشف همچنین به یک پرسش بسیار قدیمی درباره منشأ حیات مربوط می‌شود: چرا موجودات زنده در بسیاری از مولکول‌های ضروری خود، تقریباً همیشه یکی از دو شکل آینه‌ای را انتخاب کرده‌اند؟ پژوهش‌های کاگان و سوآی نشان داد که واکنش‌های شیمیایی می‌توانند این عدم‌تقارن را تقویت کنند و به شکل غالب یک مولکول برسند؛ موضوعی که Nature آن را راهی برای توضیح چگونگی شکل‌گیری «هموکایرالیته» در حیات توصیف کرده است.
کاگان ۹۵ ساله و سوآی ۷۶ ساله، جایزه ۱۲ میلیون کرون سوئد را به‌طور مشترک دریافت می‌کنند. مراسم رسمی اهدای نوبل قرار است ۱۰ دسامبر ۲۰۲۶ در استکهلم برگزار شود. این جایزه نتیجه چند دهه پژوهش است و نشان می‌دهد یک مسئله ظاهراً انتزاعی در شیمی چگونه می‌تواند به فناوری‌های دارویی و درک بهتر سازوکارهای بنیادی حیات مرتبط شود.
