اگر نقشه جهان را از دوران مدرسه به خاطر داشته باشید، احتمالاً گرینلند را تقریباً هماندازه آفریقا دیدهاید؛ اما واقعیت کاملاً متفاوت است. آفریقا حدود ۱۴ برابر گرینلند مساحت دارد. دلیل این تفاوت عجیب، نه جغرافیا بلکه شیوهای است که برای تبدیل کره زمین به یک نقشه تخت استفاده کردهایم.
حالا سازمان ملل در اقدامی کمسابقه از استفاده گستردهتر از نقشههایی حمایت کرده که اندازه واقعی قارهها را بهتر نشان میدهند. مجمع عمومی سازمان ملل در ۴ سپتامبر ۲۰۲۶ قطعنامهای را با ۱۶۴ رأی موافق، ۶ رأی ممتنع و تنها یک رأی مخالف آمریکا تصویب کرد. این قطعنامه الزامآور نیست، اما دولتها، مدارس، رسانهها و شرکتهای فناوری را به استفاده بیشتر از نقشههای دقیقتر تشویق میکند.
مشکل نقشه معروف جهان چیست؟
#نقشهای که بیشتر مردم با آن آشنا هستند، بر پایه پروجکشن مرکاتور (Mercator) ساخته شده است. این روش در قرن شانزدهم و در اصل برای کمک به ناوبری دریایی طراحی شد و برای نشان دادن جهتها بسیار کاربردی بود؛ اما وقتی کل جهان را روی یک صفحه نمایش میدهیم، اندازه مناطق نزدیک قطبها بهشدت بزرگتر از واقعیت دیده میشود.
به همین دلیل اروپا و آمریکای شمالی در نقشههای مرکاتور بسیار بزرگتر از اندازه واقعی خود به نظر میرسند، در حالی که آفریقا و دیگر مناطق نزدیک استوا کوچکتر دیده میشوند. این مسئله فقط یک اشتباه بصری ساده نیست؛ نقشهها روی تصور ما از اندازه، فاصله و حتی اهمیت جغرافیایی مناطق جهان تأثیر میگذارند.
بیشتر بخوانید: نقشه جنجالی دولت آمریکا از آفریقا
Equal Earth چه چیزی را تغییر میدهد؟
#یکی از گزینههای مورد توجه، Equal Earth است؛ پروجکشنی که در سال ۲۰۱۸ توسط بویان ساوریچ، تام پترسون و برنهارد جنی طراحی شد. مزیت اصلی آن این است که مساحت نسبی قارهها را حفظ میکند؛ یعنی اگر یک قاره روی زمین دو برابر قاره دیگری مساحت داشته باشد، روی نقشه نیز نسبت مساحت آنها حفظ میشود.
البته Equal Earth هم قرار نیست یک نقشه کاملاً بینقص باشد. اساساً چنین چیزی برای یک نقشه تخت از زمین سهبعدی امکانپذیر نیست. طبق توضیح سازمان زمینشناسی آمریکا، هیچ نقشه تختی نمیتواند همزمان شکل، مساحت، فاصله و جهت را در سراسر کره زمین بدون اعوجاج نشان دهد؛ هر روش نقشهکشی ناچار است میان این ویژگیها مصالحه کند.
پس آیا نقشه مرکاتور کنار گذاشته میشود؟
#نه. این شاید مهمترین نکتهای باشد که در خبرهای مربوط به تغییر نقشه جهان نباید از قلم بیفتد. قطعنامه سازمان ملل استفاده از مرکاتور را ممنوع نمیکند و این پروجکشن همچنان برای برخی کاربردهای ناوبری مفید است. هدف اصلی، استفاده از نقشههای مساحتمحور در جاهایی مانند آموزش، نمایش جغرافیای جهان و برخی کاربردهای عمومی است.
در واقع، ماجرا بیشتر از اینکه درباره «درست یا غلط بودن یک نقشه» باشد، درباره انتخاب نقشه مناسب برای هر کاربرد است. حتی انجمن بینالمللی نقشهنگاری تأکید میکند که هیچ پروجکشن واحدی برای تمام اهداف بهترین گزینه نیست.
شاید بنابراین دفعه بعد که به نقشه جهان نگاه میکنید، یک سؤال ساده ارزش فکر کردن داشته باشد: آیا چیزی که میبینیم واقعاً اندازه دنیاست یا فقط تصویری است که روش نقشهکشی به ما نشان میدهد؟
چرا آمریکا به تغییر نقشه جهان رأی مخالف داد؟
نماینده آمریکا این قطعنامه را صرفاً یک تغییر فنی در نقشهها نمیدانست و معتقد بود پشت آن یک «پروژه ایدئولوژیک» گستردهتر قرار دارد. او در جلسه سازمان ملل گفت این نهاد بهجای تمرکز بر مشکلات واقعی جهان، درگیر موضوعاتی مانند نقشههای قرن شانزدهم شده است. آمریکا همچنین با بخشهایی از ادبیات قطعنامه، از جمله مفاهیمی مانند «عدالت شناختی» و جبران آثار تاریخی، مخالف بود و آن را بخشی از یک دستورکار ایدئولوژیک میدانست.
نکته مهم این است که مخالفت آمریکا به معنای دفاع از تحریف جغرافیایی نیست؛ بلکه واشنگتن با رویکرد و چارچوب سیاسی قطعنامه مخالفت کرده است. ضمن اینکه قطعنامه الزامآور نیست و استفاده از نقشه مرکاتور را ممنوع نمیکند.
آیا آمریکا تنها کشوری بود که به این قطعنامه رأی منفی داد؟
بله. در رأیگیری ۴ سپتامبر ۲۰۲۶، قطعنامه با ۱۶۴ رأی موافق تصویب شد، آمریکا تنها رأی مخالف را داد و ۶ کشور نیز رأی ممتنع دادند.
آیا سازمان ملل استفاده از نقشه مرکاتور را ممنوع کرده است؟
خیر. قطعنامه الزامآور نیست و قرار نیست مرکاتور را بهطور کامل حذف کند؛ هدف آن تشویق کشورها، مدارس، سازمانها و شرکتهای فناوری به استفاده از نقشههایی مانند Equal Earth در مواردی است که نمایش درست مساحت اهمیت دارد.
آیا نقشه Equal Earth کاملاً بدون خطا است؟
خیر. هیچ نقشه تختی نمیتواند تمام ویژگیهای یک کره سهبعدی را بدون اعوجاج نمایش دهد. Equal Earth بیشتر روی حفظ نسبت واقعی مساحت قارهها تمرکز دارد و برای اهدافی مانند ناوبری، الزاماً جایگزین مناسبی برای همه انواع نقشهها نیست.
