داستان شکلگیری داروهای جدید کاهش وزن، برخلاف تصور، فقط به آزمایشگاههای مدرن و تحقیقات پیچیده دارویی محدود نمیشود. یکی از مهمترین کشفیات در مسیر توسعه داروهای خانواده GLP-1 به موجودی عجیب در بیابانهای جنوب غربی آمریکا، یعنی هیولای گیلا، ارتباط دارد.
هیولای گیلا نوعی مارمولک سمی است که میتواند مدتهای طولانی بدون غذا زنده بماند. پژوهشگران در بررسی ترکیبات موجود در بزاق این جانور به مولکولی به نام Exendin-4 رسیدند که شباهت زیادی به هورمون انسانی GLP-1 دارد و میتواند در تنظیم قند خون و اشتها نقش داشته باشد.
Exendin-4 برخلاف GLP-1 طبیعی انسان، مدت بیشتری در بدن باقی میماند. همین ویژگی باعث شد دانشمندان آن را بهعنوان الگویی برای ساخت داروهای جدید بررسی کنند. نسخه مصنوعی این ترکیب با نام اگزناتاید (Exenatide) بعدها به داروی Byetta تبدیل شد و در سال ۲۰۰۵ برای درمان دیابت نوع ۲ تأیید شد.
بیشتر بخوانید: کاهش وزن بدون گرسنگی؛ راز رژیم وگان برای لاغری چیست؟
با این حال، نکته مهم این است که اوزمپیک مستقیماً از بزاق هیولای گیلا ساخته نشده است. سماگلوتاید، ماده فعال Ozempic، یک ترکیب مصنوعی و طولانیاثر از خانواده داروهای GLP-1 است. ارتباط آن با هیولای گیلا بیشتر به مسیر علمی کشف و توسعه این خانواده دارویی مربوط میشود.
سماگلوتاید با تقلید از عملکرد GLP-1 میتواند به تنظیم قند خون و کاهش اشتها کمک کند. همین اثر کاهش اشتها باعث شد داروهای این خانواده علاوه بر درمان دیابت، به یکی از مهمترین گزینههای دارویی برای مدیریت چاقی تبدیل شوند.
امروزه داروهایی مانند Ozempic و Wegovy بر پایه سماگلوتاید شناخته میشوند، در حالی که داروی Zepbound حاوی تیرزپاتاید است و از مکانیسم متفاوتی با اثر همزمان بر گیرندههای GIP و GLP-1 استفاده میکند. سازمان غذا و داروی آمریکا Zepbound را در سال ۲۰۲۳ برای مدیریت مزمن وزن در بزرگسالان مبتلا به چاقی یا اضافهوزن همراه با برخی بیماریهای مرتبط تأیید کرد.
بنابراین، اگرچه نمیتوان گفت اوزمپیک از بزاق سوسمار تولید شده است، اما کشف مولکول Exendin-4 در بزاق هیولای گیلا یکی از نمونههای جالب تأثیر طبیعت بر توسعه داروهای مدرن محسوب میشود؛ کشفی که مسیر تحقیقات مربوط به داروهای مبتنی بر GLP-1 را تحت تأثیر قرار داد.
