بخشی از DNA بهجامانده از نئاندرتالها در انسان امروزی ممکن است با کاهش احتمال ابتلا به اسکیزوفرنی ارتباط داشته باشد. پژوهش جدیدی که در نشریه علمی Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS) منتشر شده، یک گونه ژنتیکی بهارثرسیده از این خویشاوندان منقرضشده انسان را شناسایی کرده است که هم بر ساختار مغز تأثیر میگذارد و هم با کاهش احتمال ابتلا به یک اختلال روانپزشکی ارتباط آماری دارد.
این پژوهش توسط هوگو زبرگ و اسوانته پابو، دو متخصص ژنتیک تکاملی، انجام شده است. محققان با بررسی نمونههای DNA انسانهای امروزی و مقایسه آنها با ژنوم نئاندرتالها، گونهای ژنتیکی را شناسایی کردند که در هر پنج ژنوم نئاندرتال بررسیشده وجود داشت، اما در نمونههای بررسیشده از انسانتباران دنیسووا دیده نشد. این یافته نشان میدهد تغییر ژنتیکی موردنظر احتمالاً از طریق آمیزش اجداد انسان امروزی با نئاندرتالها به نسلهای بعد منتقل شده است.
این تغییر ژنتیکی در کروموزوم ۱۴ قرار دارد و در نزدیکی ژنی به نام DAAM1 واقع شده است؛ ژنی که در رشد و تکامل مغز نقش دارد. بررسیها نشان داد هر نسخه از این گونه ژنتیکی با کاهش حدود ۰٫۸۵ سانتیمتر مکعب از حجم ناحیهای به نام کونئوس در لوب پسسری مغز ارتباط دارد. لوب پسسری در بخش پشتی مغز قرار گرفته و بخش مهمی از پردازش اطلاعات بینایی را بر عهده دارد.
نکته غیرمنتظره پژوهش زمانی مشخص شد که محققان ارتباط این تغییر ژنتیکی با اسکیزوفرنی را بررسی کردند. نتایج نشان داد افرادی که دو نسخه از این گونه ژنتیکی را به ارث بردهاند، تقریباً ۱۰ درصد احتمال کمتری برای ابتلا به اسکیزوفرنی دارند. این ارتباط برای افرادی با یک نسخه از تغییر ژنتیکی نیز مشاهده شده، اما اثر گزارششده در دارندگان دو نسخه پررنگتر بوده است. پژوهشگران هنوز سازوکار دقیق این ارتباط را نمیدانند و مشخص نیست کاهش حجم ناحیه مغزی چگونه با احتمال کمتر ابتلا به این اختلال مرتبط میشود.
بررسیهای تکمیلی همچنین نشان داد این گونه ژنتیکی ارتباط معناداری با هوش عمومی یا میزان تحصیلات ندارد. این موضوع اهمیت زیادی دارد؛ زیرا کوچکتر بودن یک بخش از مغز لزوماً به معنای کاهش توانایی شناختی نیست. پژوهشگران تأکید میکنند که نباید اندازه یک ناحیه مغزی را بهتنهایی معیاری برای سنجش هوش یا توانایی ذهنی افراد در نظر گرفت. برآوردها نشان میدهد حدود ۲۰ درصد افراد دارای تبار اروپایی دستکم یک نسخه از این گونه ژنتیکی را دارند.
با وجود اهمیت این کشف برای شناخت تکامل مغز انسان، دانشمندان هنوز نمیتوانند از آن برای پیشبینی خطر ابتلای یک فرد به اسکیزوفرنی استفاده کنند. این بیماری تحت تأثیر مجموعهای پیچیده از عوامل ژنتیکی، زیستی و محیطی قرار دارد و یک تغییر ژنتیکی بهتنهایی نمیتواند سرنوشت سلامت روان فرد را تعیین کند. یافته جدید بیشتر نشان میدهد میراث ژنتیکی نئاندرتالها همچنان بر ویژگیهای زیستی انسان امروزی اثر میگذارد و مطالعه آن میتواند به درک بهتر ریشههای تکاملی برخی اختلالات مغزی کمک کند.