رژیم کتوژنیک که بهعنوان یکی از روشهای محبوب کاهش وزن شناخته میشود، ممکن است همیشه نتیجهای به نفع سلامت بدن نداشته باشد. پژوهش جدید دانشمندان نشان میدهد ترکیب پروتئین رژیم غذایی و تفاوتهای ژنتیکی میتوانند واکنش بدن به این رژیم را تغییر دهند؛ بهطوریکه کاهش وزن در برخی موشهای آزمایشگاهی با التهاب کبد، کبد چرب و کاهش توده عضلانی همراه بوده است.
بر اساس گزارشی که دانشگاه راکفلر در ۱۸ نوامبر ۲۰۲۶ منتشر کرده، پژوهشگران در آزمایشهای خود دو گروه از موشها را با رژیمهای کتوژنیک دارای مقادیر متفاوت پروتئین تغذیه کردند. موشهایی که رژیم حاوی ۵ درصد پروتئین دریافت کردند، پس از چهار هفته حدود ۴۰ درصد کمتر غذا خوردند و وزنشان کاهش یافت؛ اما گروهی که رژیم مشابه با ۱۰ درصد پروتئین دریافت کرده بودند، غذای بیشتری مصرف کردند و افزایش وزن داشتند.
نکته جالب این پژوهش آن بود که همه موشها واکنش یکسانی نشان ندادند. محققان دریافتند تفاوت ژنتیکی میان دو زیرگونه موش در این موضوع نقش دارد. آنها دو ژن با نامهای NNT و NLRP12 را شناسایی کردند که در تنظیم استرس سلولی و فرایندهای التهابی نقش دارند و تغییرات آنها میتواند حساسیت بدن به رژیم کمپروتئین را تحت تأثیر قرار دهد.
بررسیهای بیشتر نشان داد رژیم کتوژنیک بسیار کمپروتئین در موشهای حساس، مسیرهای مرتبط با استرس و التهاب را در کبد فعال میکند. در پی این واکنش، میزان دو پروتئین GDF15 و LCN2 افزایش مییابد؛ موادی که میتوانند با اثرگذاری بر مغز، اشتها را کاهش دهند. به این ترتیب، بخشی از کاهش وزن مشاهدهشده نه صرفاً به دلیل سازوکار معمول رژیم کتوژنیک، بلکه در ارتباط با واکنش استرسی و التهابی بدن رخ داده است.
اما مهمترین بخش یافتهها به پیامدهای این کاهش وزن مربوط میشود. موشهایی که رژیم حاوی ۵ درصد پروتئین داشتند، با وجود کاهش وزن و بهبود برخی شاخصهای تحمل گلوکز، به کبد چرب مبتلا شدند. همچنین بخش قابلتوجهی از وزن ازدسترفته آنها مربوط به کاهش توده بدون چربی بدن، از جمله عضلات، بود. این نتیجه نشان میدهد پایینآمدن عدد ترازو همیشه به معنای بهبود سلامت نیست.
با این حال، پژوهشگران تأکید کردهاند که آزمایش روی موشها انجام شده و نمیتوان نتایج آن را مستقیماً به انسان تعمیم داد. میزان پروتئین رژیم آزمایششده نیز بسیار کمتر از مقدار معمول در بسیاری از برنامههای کتوژنیک بالینی بوده است. بنابراین این تحقیق به معنای اثبات خطرناکبودن همه انواع رژیم کتوژنیک نیست، بلکه نشان میدهد ترکیب غذایی، میزان پروتئین و تفاوتهای ژنتیکی باید در بررسی اثرات این رژیم جدی گرفته شوند.
۱. آیا رژیم کتوژنیک همیشه باعث کاهش وزن میشود؟
خیر. واکنش بدن به این رژیم میتواند تحت تأثیر میزان کالری، ترکیب مواد غذایی، مقدار پروتئین و عوامل فردی متفاوت باشد.
۲. دو ژن NNT و NLRP12 چه نقشی در پژوهش جدید داشتند؟
این دو ژن در تنظیم استرس سلولی و التهاب نقش دارند و تفاوتهای ژنتیکی آنها در واکنش موشها به رژیم کتوژنیک کمپروتئین مؤثر بود.
۳. چرا برخی موشها با رژیم کتوژنیک دچار کبد چرب شدند؟
در موشهای حساس، رژیم بسیار کمپروتئین با فعالشدن مسیرهای استرس و التهاب کبد همراه بود. پژوهشگران این تغییرات را با بروز کبد چرب مرتبط دانستند.
۴. آیا نتایج این پژوهش درباره انسانها هم صدق میکند؟
هنوز مشخص نیست. آزمایش روی موشها انجام شده و برای تأیید این سازوکار در انسان به مطالعات بالینی نیاز است.
۵. آیا کاهش وزن با رژیم کتوژنیک میتواند باعث کاهش عضلات شود؟
در آزمایش مورد بحث، بخشی از کاهش وزن موشها ناشی از افت توده بدون چربی، از جمله عضلات، بود. این یافته را نمیتوان بدون شواهد بیشتر به تمام افرادی که رژیم کتوژنیک میگیرند تعمیم داد.