بررسی دوباره جمجمه‌های حدود ۵ هزار ساله در مصر، شواهد تازه‌ای از خشونت مرگبار علیه افرادی به دست داده که در کنار مقبره پادشاهان دفن شده بودند. پژوهشگران می‌گویند این یافته‌ها فرضیه قربانی‌کردن خدمتکاران و افراد دربار برای همراهی فرمانروایان در جهان پس از مرگ را تقویت می‌کند؛ فرضیه‌ای که بیش از یک قرن محل بحث باستان‌شناسان بوده است.
این پژوهش به گورستان سلطنتی «اُم‌القعاب» در منطقه ابیدوس مصر مربوط می‌شود؛ محوطه‌ای که مقبره شماری از فرمانروایان دودمان نخست مصر، از جمله پادشاهان جِر و جِت و ملکه مرنیت، در آن قرار دارد. اطراف مقبره‌های سلطنتی، صدها گور دیگر نیز کشف شده که احتمال می‌رود به کارکنان دربار، مقام‌های حکومتی و صنعتگران وابسته به دستگاه سلطنت تعلق داشته باشد.
در اوایل قرن بیستم، باستان‌شناس بریتانیایی، ویلیام فلیندرز پتری، این گورها را بررسی کرد. او احتمال می‌داد افراد دفن‌شده برای خدمت به پادشاه در زندگی پس از مرگ قربانی شده باشند؛ اما چون نشانه روشنی از جراحت مرگبار روی استخوان‌ها پیدا نکرد، این فرضیه با تردیدهای جدی روبه‌رو شد. برخی پژوهشگران نیز احتمال می‌دادند این افراد به دلایل طبیعی مرده و در زمان‌های مختلف در نزدیکی مقبره فرمانروایان دفن شده باشند.
بیشتر بخوانید: ۲۵ هزار سال قبل انسان‌ها چگونه «نشئه» می‌شدند؟ کشف عجیب باستان‌شناسان در اندونزی
اکنون روزلین کمپبل، پژوهشگر حوزه انسان‌شناسی در دانشگاه پردو آمریکا، با استفاده از روش‌های جدید پزشکی قانونی، ۴۶ جمجمه باقی‌مانده از این محوطه را دوباره بررسی کرده است. نتیجه بررسی‌ها نشان داد ۱۸ جمجمه از ۴۶ نمونه، یعنی حدود ۳۹ درصد، نشانه‌هایی از ضربه‌های شدید و بالقوه مرگبار دارند. این آسیب‌ها شامل شکستگی‌های خطی جمجمه و در مواردی آثار ضربه با جسم تیز است؛ از جمله یک آسیب برنده در ناحیه چشم.
پژوهشگر معتقد است برخی از این شکستگی‌ها احتمالاً هنگام مرگ یا نزدیک به آن ایجاد شده‌اند؛ آسیب‌هایی که ممکن است در بررسی‌های اولیه، به اشتباه به شرایط محیطی و فرایندهای پس از دفن نسبت داده شده باشند. شکل شکستگی‌ها همچنین این احتمال را مطرح می‌کند که ضربه‌ها با اجسام پهن و نسبتاً سبک، احتمالاً ساخته‌شده از چوب، وارد شده باشند. با این حال، پژوهشگران نتوانسته‌اند ابزار دقیق یا چگونگی وقوع تمام این مرگ‌ها را مشخص کنند.
این یافته‌ها به معنای اثبات قربانی‌شدن همه افرادی نیست که کنار مقبره‌های سلطنتی دفن شده‌اند. از میان ۴۶ جمجمه بررسی‌شده، ۲۸ نمونه نشانه مشابهی از آسیب جمجمه‌ای نداشتند؛ اما نبود چنین اثری به‌تنهایی ثابت نمی‌کند که این افراد به مرگ طبیعی مرده‌اند. همچنین نمونه بررسی‌شده محدود است و نمی‌توان نتیجه آن را بدون احتیاط به تمام دفن‌شدگان این محوطه تعمیم داد.
فرضیه قربانی‌کردن همراهان پادشاه بر این باور استوار است که برخی افراد نزدیک به فرمانروا پس از مرگ او کشته می‌شدند تا در جهان پس از مرگ نیز به خدمتش ادامه دهند. با این حال، معلوم نیست این افراد داوطلبانه در چنین آیین‌هایی شرکت می‌کردند یا به اجبار انتخاب می‌شدند. پژوهشگران می‌گویند این شیوه ظاهراً عمر کوتاهی داشته و شواهد مربوط به آن عمدتاً به دودمان نخست مصر محدود است؛ در دوره‌های بعد، پیکره‌ها و نمادهای جایگزین می‌توانستند نقش خدمتکاران را در باورهای تدفینی ایفا کنند.
این تحقیق در ۵ اکتبر ۲۰۲۶ در مجله علمی Frontiers in Environmental Archaeology منتشر شد. اهمیت آن فقط در تقویت فرضیه قربانی‌کردن انسان در مصر باستان نیست؛ بلکه نشان می‌دهد بررسی دوباره یافته‌های قدیمی با دانش پزشکی قانونی امروز می‌تواند برداشت‌های تاریخی را تغییر دهد. با وجود شواهد تازه، جزئیات دقیق این آیین و سرنوشت تمام افرادی که در اطراف مقبره‌ها دفن شده‌اند، همچنان روشن نیست.
