صدای پرندگان برای بسیاری از ما چیزی جز جیکجیک و آوازهای دلنشین نیست؛ اما پژوهشگران معتقدند این صداها اطلاعاتی درباره نیازها، وضعیت اجتماعی و واکنش پرندگان به محیط اطراف منتقل میکنند. اکنون پیشرفت هوش مصنوعی و یادگیری ماشین به دانشمندان کمک کرده است الگوهای پنهان در این صداها را بهتر شناسایی کنند. یکی از تازهترین دستاوردها در این زمینه، پژوهشی درباره سهرههای راهراه است که نشان میدهد این پرندگان احتمالاً برای صداهای مختلف خود دستهبندیهای معنایی دارند.
جولی الی، پژوهشگر رفتارشناسی حیوانات در دانشگاه کالیفرنیا، برکلی، بیش از یک دهه رفتار اجتماعی و صداهای سهرههای راهراه را بررسی کرده است. او با ضبط هزاران صدای این پرندگان و تطبیق آنها با موقعیتهایی که در آن تولید میشوند، نوعی فرهنگ لغت صوتی از حدود ۱۱ الگوی اصلی صدای آنها تهیه کرده است. این صداها میتوانند اطلاعاتی درباره گرسنگی، خطر، ناراحتی، تعارض اجتماعی و نیاز به برقراری ارتباط منتقل کنند.
اما شناسایی الگوهای صوتی بهتنهایی کافی نبود؛ زیرا پژوهشگران باید مطمئن میشدند که دستهبندی آنها واقعاً با چیزی که خود پرندگان درک میکنند مطابقت دارد. برای همین، الی آزمایشی طراحی کرد که در آن پرندگان با استفاده از نوک زدن به یک دکمه یا حسگر، صداهای ضبطشده دیگر سهرهها را میشنیدند. در هر مرحله، فقط یکی از انواع صدا با دریافت غذا همراه بود و پرندگان بهتدریج یاد میگرفتند کدام آوا ارزش گوش دادن دارد و کدام را میتوانند قطع کنند.
نتیجه آزمایش از آنچه دانشمندان انتظار داشتند جالبتر بود. پرندگان گاهی صداهایی را با یکدیگر اشتباه میگرفتند که از نظر معنایی به هم نزدیک بودند، نه لزوماً صداهایی که شباهت آکوستیکی بیشتری داشتند. برای مثال، اگر دو نوع آوا در موقعیتهای رفتاری مشابه استفاده میشدند، احتمال اشتباه گرفتن آنها بیشتر بود. این موضوع نشان میداد سهرهها احتمالاً فقط ویژگی فیزیکی صداها را تشخیص نمیدهند، بلکه نوعی بازنمایی ذهنی از معنای آنها نیز دارند.
هوش مصنوعی در این پژوهش نقش مهمی در تحلیل حجم زیادی از دادههای صوتی و شناسایی الگوها داشت؛ اما نکته قابلتوجه این است که ماشین بهتنهایی نمیتوانست معنای واقعی صداها را تأیید کند. پژوهشگران با مشاهده رفتار پرندگان و طراحی آزمایشهایی که خود حیوانات در آنها واکنش نشان میدادند، توانستند دستهبندیهای صوتی را ارزیابی کنند. به بیان دیگر، ترکیب یادگیری ماشین با آزمایش رفتاری بود که به محققان کمک کرد از شناسایی صداها به بررسی معنای ارتباطی آنها برسند.
با وجود این پیشرفت، هنوز نمیتوان گفت دانشمندان زبان پرندگان را بهطور کامل ترجمه کردهاند یا انسان بهزودی میتواند مانند صحبت با یک فرد دیگر با پرندگان گفتوگو کند. هر گونه پرنده الگوی ارتباطی مخصوص خود را دارد و شناسایی صداهای سهرههای راهراه لزوماً به معنای فهم زبان کلاغها، طوطیها یا سایر گونهها نیست. بااینحال، این پژوهش و دستاوردهای مشابه نشان میدهند شاید در آینده بتوانیم با کمک هوش مصنوعی و ابزارهای صوتی، پیامهای سادهتری از حیوانات را تشخیص دهیم و حتی پاسخهایی متناسب با رفتار آنها طراحی کنیم.