گروهی از معترضان روز جمعه ۶ نوامبر ۲۰۲۶ (۱۵ آبان ۱۴۰۵) وارد محوطه ساخت یک مرکز داده متعلق به مایکروسافت در آمستردام هلند شدند و با بالا رفتن از جرثقیلها و روشن کردن مواد دودزا، به ساخت این مجموعه اعتراض کردند. پلیس هلند در جریان این رویداد حدود ۱۵۰ تا ۲۰۰ نفر را به ظن ورود غیرقانونی به محوطه بازداشت کرد.
این مرکز داده در منطقه اسلاتردایک آمستردام در حال ساخت است و توسعه آن را شرکت Pure Data Centres برعهده دارد؛ مایکروسافت نیز قرار است تنها مستأجر این مجموعه باشد. پروژه شامل سه برج با ارتفاع تقریبی ۸۵ متر و ظرفیت مجموع ۷۸ مگاوات است و سرمایهگذاری آن بیش از یک میلیارد دلار برآورد میشود. اهمیت این مجموعه به زیرساخت پردازشی موردنیاز برای خدمات ابری و هوش مصنوعی بازمیگردد.
اعتراضها فقط به نگرانیهای زیستمحیطی محدود نبود. گروه هلندی Geef Tegengas در اقدام مستقیم خود وارد محوطه پروژه شد و برخی معترضان با نصب بنرهایی، به همکاریهای مایکروسافت با نهادهای نظامی و امنیتی آمریکا و اسرائیل اعتراض کردند. همزمان، گروههای دیگری نیز در بیرون محوطه تجمع داشتند و به مصرف بالای انرژی و آب در مراکز داده اعتراض میکردند. این دو حرکت اعتراضی با وجود همزمانی، کاملاً یک سازماندهی واحد نداشتند.
مخالفان ساخت مراکز داده بزرگ میگویند توسعه زیرساختهای هوش مصنوعی فشار زیادی بر شبکه برق و منابع آب وارد میکند، زمینهای شهری را درگیر میکند و ممکن است با اهداف اقلیمی اروپا در تضاد باشد. برخی معترضان همچنین نگران تمرکز قدرت پردازشی و اطلاعاتی در دست شرکتهای بزرگ فناوری هستند. ادعای معترضان درباره مصرف برق این پروژه به اندازه مصرف تمام خانوارهای آمستردام نیز مطرح شده، اما این مقایسه بهطور مستقل تأیید نشده است.
این اتفاق بخشی از موج اعتراضهای اروپایی با عنوان «Stop Dirty Data Centres» بود. ائتلافی از گروههای محیطزیستی و فعالان حقوق دیجیتال در روزهای ۶ و ۷ نوامبر برنامه اعتراضهایی را در کشورهای مختلف اروپا دنبال کردند و خواستار توقف موقت ساخت مراکز داده عظیم تا زمان تدوین مقررات روشنتر شدند. در شهرهایی مانند برلین، ورشو و دوبلین نیز تجمعهایی علیه گسترش این زیرساختها گزارش شد.
مایکروسافت در واکنش به اعتراضها اعلام کرد حق مردم برای بیان مسالمتآمیز دیدگاههایشان را محترم میشمارد، اما اقدامات غیرقانونی یا رفتارهایی را که ایمنی افراد را به خطر میاندازد تأیید نمیکند. شرکت Pure Data Centres نیز از معترضان خواست با حفظ ایمنی از محل خارج شوند و نگرانیهای خود را از مسیر گفتوگو مطرح کنند.
اعتراض آمستردام نشان میدهد رقابت جهانی بر سر هوش مصنوعی فقط به تراشه و مدلهای پیشرفته محدود نیست؛ تأمین برق، آب، زمین و پذیرش اجتماعی نیز به موانع جدی این رقابت تبدیل شدهاند. اروپا از یک سو برای عقب نماندن از آمریکا و چین به مراکز داده بیشتری نیاز دارد و از سوی دیگر نمیتواند نگرانی شهروندان درباره هزینه انرژی و محیطزیست را نادیده بگیرد. بنابراین آینده پروژههای هوش مصنوعی در این قاره تا حد زیادی به نحوه تنظیم مقررات و جلب رضایت جوامع محلی وابسته خواهد بود.
ماجرای آمستردام نمونهای از تنش فزاینده میان توسعه زیرساختهای هوش مصنوعی و پیامدهای اجتماعی و زیستمحیطی آن است؛ تنشی که احتمالاً با افزایش سرمایهگذاری شرکتهای فناوری در مراکز داده، در کشورهای بیشتری دیده خواهد شد.