گورخر از خانواده اسبیان است و از نظر خویشاوندی به اسب و الاغ شباهت دارد؛ اما برخلاف تصور رایج، گورخر صرفاً یک اسب با پوست راهراه نیست. این حیوان گروهی مستقل از اسبسانان را تشکیل میدهد که گونههای مختلف آن در طبیعت آفریقا زندگی میکنند و ویژگیهای ظاهری، رفتاری و ژنتیکی خاص خود را دارند.
گورخرها در یک سرده علمی به نام Equus قرار میگیرند؛ همان سردهای که اسبها و الاغها نیز به آن تعلق دارند. بااینحال، گورخرها گونهای جداگانه محسوب میشوند. سه گونه زنده شناختهشده آنها عبارتاند از گورخر دشتی، گورخر کوهی و گورخر گروی. تفاوت این گونهها فقط به محل زندگی محدود نمیشود و شکل نوارها، اندازه بدن و ویژگیهای رفتاری آنها نیز با یکدیگر تفاوت دارد.
یکی از شناختهشدهترین ویژگیهای گورخر، الگوی سیاهوسفید بدن آن است. نوارهای هر گورخر الگوی منحصربهفردی دارند و مانند اثر انگشت انسان میتوان از آنها برای شناسایی افراد استفاده کرد. پژوهشها نشان میدهند این راهراه بودن احتمالاً در کاهش آزار مگسهای گزنده نقش دارد؛ هرچند درباره تمام کارکردهای تکاملی این الگو همچنان بحثهای علمی وجود دارد.
از نظر جثه و ظاهر نیز همه گورخرها یکسان نیستند. گورخر گروی بزرگترین گونه زنده این گروه است و گوشهای درشت، سر کشیده و نوارهای باریکتری دارد. گورخرهای کوهی نیز الگوی متفاوتی از نوارها دارند و در بخش عقبی بدنشان طرحی شبیه شبکه دیده میشود. در مقابل، گورخر دشتی پراکندگی جغرافیایی گستردهتری دارد و از گونههای شناختهشدهتر آفریقایی به شمار میرود.
با وجود شباهت خانوادگی، اسب و گورخر از نظر رفتار و قابلیت اهلیشدن تفاوت مهمی دارند. اسبها هزاران سال پیش اهلی شدند و در زندگی انسان نقش گستردهای پیدا کردند؛ اما گورخرها به دلیل رفتار دفاعی، واکنش سریع به خطر و خلقوخوی وحشی، بهسادگی قابل اهلیکردن نیستند. البته این دو گروه از نظر زیستی آنقدر به یکدیگر نزدیکاند که در شرایط خاص میتوانند دورگههایی تولید کنند؛ هرچند این دورگهها معمولاً نابارور هستند.
بنابراین، گورخر را باید خویشاوند وحشی اسب دانست، نه گونهای از اسب اهلی با رنگ متفاوت. هر سه گروه اسب، الاغ و گورخر در خانواده اسبیان قرار دارند و تاریخ تکاملی مشترکی دارند؛ اما مسیر تکامل آنها به شکلگیری گونههایی با ویژگیهای متمایز منجر شده است.