«حس ششم» چیست؟ و آیا «حس ششم» در انسان ها وجود دارد؟

آیا انسان‌ها واقعاً چیزی فراتر از پنج حس شناخته‌شده دارند؟ پژوهش‌های تازه از وجود قابلیتی به نام ادراک درونی خبر می‌دهند که به مغز امکان می‌دهد سیگنال‌های داخلی بدن را تفسیر کند. دانشمندان معتقدند این توانایی می‌تواند نقش مهمی در تنظیم احساسات، مدیریت استرس و حتی بروز برخی اختلالات روانی داشته باشد.

پژوهش‌های جدید نشان می‌دهد آنچه بسیاری از افراد از آن با عنوان «حس ششم» یاد می‌کنند، ممکن است ریشه‌ای علمی داشته باشد. محققان می‌گویند انسان‌ها از نوعی توانایی به نام «ادراک درونی» (Interoception) برخوردارند؛ قابلیتی که به بدن امکان می‌دهد وضعیت اندام‌های داخلی را احساس و تفسیر کند و نقش مهمی در سلامت جسم و روان ایفا می‌کند.

به گفته پژوهشگران، این سازوکار به مغز کمک می‌کند سیگنال‌های داخلی بدن را دریافت و پردازش کند؛ سیگنال‌هایی مانند ضربان قلب، تنفس، گرسنگی، تشنگی و دمای بدن که برای حفظ تعادل فیزیولوژیکی ضروری هستند.

محققان دانشگاه رویال هالووی و کالج دانشگاهی لندن (UCL) معتقدند این سیگنال‌های درونی تنها به تنظیم عملکردهای زیستی محدود نمی‌شوند، بلکه می‌توانند بر نحوه واکنش افراد به استرس، هیجان‌ها و احساسات نیز تأثیر بگذارند.

به همین دلیل، پژوهشگران میان عملکرد «ادراک درونی» و برخی اختلالات روانی از جمله اضطراب، افسردگی، اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) و اختلالات خوردن ارتباط‌هایی مشاهده کرده‌اند.

نتایج یک مرور علمی که ۹۳ مطالعه را بررسی کرده است، نشان می‌دهد دقت افراد در تشخیص و درک سیگنال‌های داخلی بدن می‌تواند میان زنان و مردان متفاوت باشد.

پژوهشگران معتقدند این تفاوت ممکن است تا حدودی بتواند شیوع بیشتر برخی اختلالات روانی در زنان را توضیح دهد، هرچند تأکید می‌کنند که این فرضیه هنوز نیازمند بررسی‌های بیشتر است و نمی‌توان درباره آن نتیجه‌گیری قطعی کرد.

مطالعات اخیر همچنین نشان داده است افرادی که توانایی بیشتری در تشخیص سیگنال‌های داخلی بدن خود دارند، هنگام گرسنگی کمتر دچار نوسانات خلقی می‌شوند.

از سوی دیگر، بررسی بیماران مبتلا به بی‌اشتهایی عصبی (Anorexia Nervosa) نشان می‌دهد اختلال در ادراک درونی ممکن است یکی از دلایل ناتوانی این افراد در تشخیص احساس گرسنگی باشد؛ مشکلی که حتی پس از بازگشت وزن بدن نیز در برخی بیماران ادامه پیدا می‌کند.

با وجود نتایج امیدوارکننده این مطالعات، هنوز میان دانشمندان درباره اینکه «ادراک درونی» را می‌توان یک حس مستقل دانست یا خیر، اتفاق نظر وجود ندارد.

برخی پژوهشگران معتقدند این مفهوم، مجموعه‌ای از فرآیندهای فیزیولوژیکی مختلف را در بر می‌گیرد و نمی‌توان آن را همانند حواس پنج‌گانه به‌عنوان یک حس مجزا طبقه‌بندی کرد.

با این حال، دانشمندان امیدوارند شناخت بهتر سازوکار این توانایی، در آینده به توسعه روش‌های نوین برای درمان اختلالات سلامت روان و بهبود کیفیت زندگی بیماران کمک کند.