فرانسیس هالزن، فیزیکدان بلژیکی-آمریکایی و استاد دانشگاه ویسکانسین-مدیسن، برنده جایزه نوبل فیزیک ۲۰۲۶ شد. آکادمی سلطنتی علوم سوئد این جایزه را به‌دلیل مشارکت تعیین‌کننده او در ساخت رصدخانه IceCube و کشف نوترینوهای پرانرژی با منشأ اخترفیزیکی به هالزن اعطا کرد.
هالزن از دهه ۱۹۸۰ این ایده را دنبال می‌کرد که از یخ‌های شفاف قطب جنوب می‌توان برای شناسایی نوترینوها استفاده کرد؛ ذراتی بسیار گریزان که به‌دلیل برهم‌کنش بسیار ضعیف با ماده، گاهی «ذرات شبح‌گون» نامیده می‌شوند. ایده او سرانجام به ساخت رصدخانه عظیم IceCube در اعماق یخ‌های قطب جنوب منجر شد.
رصدخانه IceCube در حجمی حدود یک کیلومتر مکعب از یخ‌های قطب جنوب، هزاران حسگر نوری را در خود جای داده است. این حسگرها در موارد بسیار نادر، نور ناشی از برخورد نوترینو با هسته اتم را ثبت می‌کنند و به دانشمندان اجازه می‌دهند مسیر و منشأ این ذرات را بررسی کنند.
اهمیت این کشف تنها به شناسایی یک ذره محدود نمی‌شود؛ نوترینوهای پرانرژی می‌توانند مانند پیام‌رسان‌هایی از اعماق کیهان عمل کنند و اطلاعاتی درباره رویدادهای بسیار پرانرژی مانند انفجار ستاره‌ها و دیگر پدیده‌های کیهانی در اختیار دانشمندان قرار دهند. به همین دلیل، این دستاورد مسیر تازه‌ای را برای مطالعه جهان باز کرده است.
نوبل فیزیک ۲۰۲۶ روز سه‌شنبه ۶ اکتبر در استکهلم اعلام شد و هالزن این جایزه را به‌تنهایی دریافت می‌کند. جایزه نوبل امسال ۱۲ میلیون کرون سوئد ارزش دارد.
