شاید عجیب به نظر برسد، اما در آینده ممکن است یکی از ابزارهای تشخیص زودهنگام سرطان، نه یک دستگاه پیچیده آزمایشگاهی، بلکه ترکیبی از بینی سگها و هوش مصنوعی باشد. یک استارتاپ هندی به نام Dognosis در حال توسعه فناوریای است که از سگهای آموزشدیده، حسگرها و الگوریتمهای هوش مصنوعی برای شناسایی نشانههای سرطان در نمونه تنفس انسان استفاده میکند.
این فناوری که با نام BreathEasy شناخته میشود، بر این ایده استوار است که سلولهای سرطانی در فرآیند سوختوساز خود ترکیبات شیمیایی خاصی به نام VOCs تولید میکنند. بخشی از این ترکیبات از طریق تنفس خارج میشود و سگها به دلیل قدرت بویایی بسیار بالای خود میتوانند تغییرات بسیار کوچک در این بوها را تشخیص دهند.
در روش پیشنهادی Dognosis، بیمار نیازی به آزمایشهای پیچیده یا نمونهبرداری اولیه ندارد. فرد فقط برای چند دقیقه در یک ماسک مخصوص نفس میکشد و نمونه تنفس او به آزمایشگاه منتقل میشود؛ جایی که سگهای آموزشدیده نمونهها را بررسی میکنند و حسگرهای مختلف، واکنش آنها را ثبت میکنند. سپس هوش مصنوعی این دادهها را تحلیل میکند تا الگوهای مرتبط با خطر سرطان شناسایی شود.
این استارتاپ اعلام کرده در یک مطالعه با حضور بیش از ۱۵۰۰ بیمار در چند مرکز درمانی هند، سیستم آن توانسته در شناسایی هفت نوع سرطان به دقتی حدود ۹۰ درصد برسد. با این حال، متخصصان تأکید میکنند که این نتایج امیدوارکننده هستند اما هنوز به تحقیقات گستردهتر و مستقل نیاز است و این فناوری فعلاً جایگزین آزمایشهای پزشکی استاندارد مانند تصویربرداری یا نمونهبرداری نیست.
نکته جالب در فناوری Dognosis این است که هدف فقط استفاده از یک سگ برای تشخیص بیماری نیست. این شرکت تلاش میکند توانایی طبیعی حیوان را به یک سیستم قابل اندازهگیری تبدیل کند؛ به همین دلیل از حسگرهای حرکتی، فناوری ثبت واکنشهای عصبی و مدلهای یادگیری ماشین استفاده میشود تا عملکرد سگها از حالت تجربی خارج شده و به دادههای علمی تبدیل شود.
اگر این فناوری در آزمایشهای بزرگتر موفق شود، میتواند بهخصوص در کشورهایی که دسترسی به غربالگری سرطان محدود است، کاربرد زیادی پیدا کند. یک آزمایش تنفسی ارزان و غیرتهاجمی میتواند به پزشکان کمک کند افرادی را که نیاز به بررسیهای دقیقتر دارند زودتر شناسایی کنند.
البته مسیر تجاری شدن این فناوری هنوز طولانی است. کارشناسان پزشکی میگویند تفاوت بزرگی میان موفقیت در یک محیط کنترلشده آزمایشگاهی و استفاده گسترده در دنیای واقعی وجود دارد. عواملی مانند تفاوت شرایط بیماران، محیط آزمایش، آموزش سگها و استانداردسازی فرآیند باید پیش از ورود به سیستم درمانی بررسی شود.
با این حال، ترکیب تواناییهای طبیعی حیوانات با هوش مصنوعی نشان میدهد آینده پزشکی ممکن است فقط به آزمایشگاههای پیشرفته وابسته نباشد؛ شاید در سالهای آینده، همکاری انسان، حیوان و الگوریتمها راههای تازهای برای تشخیص سریعتر بیماریهای خطرناک ایجاد کند.
