دانشمندان با کشف فسیلی کمنظیر در آلمان، سرنخ تازهای درباره یکی از مهمترین ویژگیهای جغدها به دست آوردهاند: زندگی شبانه. این فسیل حدود ۴۷ میلیون سال قدمت دارد و نشان میدهد اجداد اولیه جغدها احتمالاً برخلاف بسیاری از گونههای امروزی، در طول روز فعال بودهاند. نتایج این پژوهش در مجله علمی Current Biology منتشر شده است.
فسیل در منطقه مسل (Messel) آلمان کشف شده است؛ محوطهای باستانی که بهدلیل شرایط ویژه رسوبگذاری، بقایای جانوران و حتی جزئیات ظریفی مانند پرها را حفظ میکند. اسکلت این جغد باستانی تقریباً کامل است، هرچند جمجمه آن باقی نمانده است. طول بدن پرنده حدود ۱۲ سانتیمتر تخمین زده میشود و پژوهشگران گونه جدید را Masillastrix blattophaga نامگذاری کردهاند.
یکی از شگفتانگیزترین جزئیات این کشف، بقایای آخرین وعده غذایی پرنده است. در ناحیه شکم فسیل، آثار یک سوسک با بقایای بالهای سبزآبی و درخشان دیده میشود. پژوهشگران با مقایسه این بقایا با نمونه مشابهی که در همان محوطه پیدا شده بود، توانستند حشره را شناسایی کنند. ویژگیهای این حشره سرنخی است که از احتمال فعالیت روزانه جغد باستانی پشتیبانی میکند.
اما شواهد فقط به غذای این پرنده محدود نمیشوند. استخوان بازوی بال آن نسبت به جغدهای امروزی ضخیمتر و کوتاهتر بوده است؛ ویژگیای که نشان میدهد بالهایش هنوز به اندازه گونههای امروزی برای پرواز بسیار بیصدا تخصصی نشده بودند. همچنین ساختار پرهای باقیمانده، برخی ویژگیهای مرتبط با شکار شبانه در جغدهای امروزی را نشان نمیدهد.
پرواز تقریباً بیصدا یکی از سازگاریهای مهم جغدهای امروزی برای نزدیک شدن به طعمه در تاریکی است. ساختار ویژه پرها به کاهش صدای حرکت هوا کمک میکند و شنوایی حساس نیز امکان شناسایی طعمه را در نور کم فراهم میسازد. نبود برخی ویژگیهای مرتبط با این سازگاریها در فسیل جدید، فرضیه روزفعال بودن این گونه باستانی را تقویت میکند؛ هرچند بهتنهایی اثبات قطعی آن نیست.
این کشف همچنین به محدود کردن بازه زمانی تکامل رفتار شبانه کمک میکند. فسیل جدید نشان میدهد دستکم حدود ۴۷ میلیون سال پیش، برخی جغدهای اولیه هنوز احتمالاً روزفعال بودند. در مقابل، فسیل جغدی از فرانسه با قدمتی حدود ۳۵ میلیون سال، ویژگیهای استخوانی نزدیکتری به جغدهای امروزی دارد. بر این اساس، پژوهشگران احتمال میدهند گذار به زندگی شبانه در فاصله تقریبی ۴۷ تا ۳۴ میلیون سال پیش رخ داده باشد.
بااینحال، هنوز مشخص نیست چه عاملی جغدها را به سمت فعالیت شبانه سوق داد. پژوهشگران تأکید میکنند که سوابق فسیلی جغدهای اولیه محدود است و نمیتوان زمان دقیق این تغییر رفتاری را تعیین کرد. این یافته بیشتر از آنکه پاسخ نهایی باشد، پنجره زمانی محتمل این تحول تکاملی را کوچکتر میکند.
اهمیت این فسیل در آن است که فقط استخوانهای یک پرنده باستانی را نشان نمیدهد؛ باقی ماندن پرها و محتویات معده امکان بازسازی بخشی از رفتار آن را نیز فراهم کرده است. این کشف یادآوری میکند که ویژگیای مانند شبزی بودن، که امروز برای جغدها کاملاً شناختهشده است، الزاماً از ابتدای تاریخ تکامل این گروه وجود نداشته و احتمالاً طی میلیونها سال شکل گرفته است.