پژوهشی تازه نشان میدهد کلاغها میتوانند در یک آزمون مشخصِ تشخیص حرکت، بسیار سریعتر از انسانها و میمونها تصمیم بگیرند. محققان دانشگاه توبینگن آلمان دریافتهاند که این پرندگان بهطور میانگین تنها در حدود ۲۳۵ میلیثانیه جهت حرکت یک الگوی تصویری را تشخیص میدهند؛ زمانی که تقریباً نصف زمان گزارششده برای انسانها و میمونها در آزمایشهای مشابه است.
نتایج این تحقیق در ۲۲ اکتبر ۲۰۲۶ در مجله علمی Science منتشر شده است. پژوهشگران در این آزمایش دو کلاغ لاشهخوار را آموزش دادند تا جهت حرکت مجموعهای از نقاط روی نمایشگر لمسی را تشخیص دهند. بخشی از نقاط بهصورت هماهنگ به سمت چپ یا راست حرکت میکردند و بقیه در جهتهای تصادفی جابهجا میشدند.
کلاغها برای اعلام پاسخ خود باید هدفی را در سمت چپ یا راست نمایشگر نوک میزدند. هرچه تعداد نقاطی که در یک جهت حرکت میکردند بیشتر بود، تشخیص پاسخ آسانتر میشد. با وجود دشوار بودن برخی مراحل آزمایش، پرندگان توانستند در مدتزمان بسیار کوتاهی تصمیم بگیرند و دقت پاسخ خود را نیز حفظ کنند.
محققان برای بررسی سازوکار این توانایی، فعالیت ۲۴۸ نورون را در بخشی از مغز کلاغها به نام «نیدوپالیوم کودولاترال» ثبت کردند. این ناحیه از مغز پرندگان از نظر عملکردی با قشر پیشپیشانی در مغز پستانداران قابل مقایسه است و در پردازش اطلاعات و تصمیمگیری نقش دارد.
نتایج ثبتهای عصبی نشان داد که فعالیت برخی نورونها تنها حدود ۷۰ میلیثانیه پس از نمایش محرک بصری، اطلاعاتی درباره انتخاب نهایی کلاغ ارائه میکند. این تغییرات عصبی حدود ۱۷۰ میلیثانیه پیش از آغاز حرکت سر پرنده برای اعلام پاسخ مشاهده شده بود؛ موضوعی که نشان میدهد مغز کلاغ پیش از واکنش حرکتی، اطلاعات را پردازش و گزینه موردنظر را انتخاب میکند.
نکته جالب این است که مغز پرندگان برخلاف مغز پستانداران، قشر مخ لایهلایه و متعارف ندارد. بااینحال، فعالیت نورونهای کلاغ در این آزمایش الگویی شبیه به سازوکار تصمیمگیری مشاهدهشده در نخستیسانان داشت؛ یعنی اطلاعات حسی بهتدریج جمعآوری میشد و فعالیت عصبی با نزدیک شدن به لحظه انتخاب افزایش پیدا میکرد.
پژوهشگران هنوز نمیتوانند یک علت قطعی برای سرعت بالای تصمیمگیری کلاغها معرفی کنند. ساختار فشرده مغز پرندگان، کوتاهتر بودن مسیرهای عصبی و دمای بدنی بالاتر آنها از جمله عواملی هستند که ممکن است در این تفاوت نقش داشته باشند. بااینحال، برای مشخص شدن سهم هر عامل به تحقیقات بیشتری نیاز است.
البته این یافته به معنای سریعتر بودن کلاغها در همه انواع تصمیمگیری یا باهوشتر بودن آنها نسبت به انسان نیست. آزمایش فقط دو کلاغ را شامل میشد و موضوع آن تشخیص جهت حرکت نقاط روی صفحه بود. مقایسه با انسانها و میمونها نیز بر اساس نتایج مطالعات قبلی انجام شده، نه آزمایشی همزمان با شرایط کاملاً یکسان.
اهمیت این پژوهش فقط در سرعت پاسخگویی کلاغها نیست؛ بلکه نشان میدهد برای انجام محاسبات پیچیدهای مانند جمعآوری اطلاعات و انتخاب یک پاسخ، لزوماً به ساختار مغزی مشابه انسان نیاز نیست. مغز پرندگان با معماری متفاوت خود میتواند به سازوکاری مشابه برای تصمیمگیری دست پیدا کند. این موضوع میتواند به درک بهتر تکامل مغز و حتی طراحی سامانههای هوش مصنوعی و پردازش سریع اطلاعات کمک کند.