بیل گیتس بار دیگر ایده‌ای را مطرح کرده که می‌تواند با گسترش هوش مصنوعی و ربات‌ها به یکی از بحث‌های مهم اقتصاد آینده تبدیل شود: شرکت‌هایی که با استفاده از ربات یا هوش مصنوعی نیروی انسانی را کنار می‌گذارند، باید بابت نیروی کار ماشینی خود مالیات پرداخت کنند. بنیان‌گذار مایکروسافت معتقد است نظام مالیاتی فعلی می‌تواند به شکل ناخواسته استفاده از ماشین به جای انسان را تشویق کند.
گیتس در گفت‌وگویی با ازرا کلاین از نیویورک‌تایمز، ایده خود را کمی متفاوت از مفهوم سنتی «مالیات بر ربات» توضیح داده است. او پیشنهاد می‌کند یک واحد کار، صرف‌نظر از اینکه توسط انسان یا ربات انجام شده، بتواند مبنای مشابهی برای پرداخت مالیات حقوق و دستمزد داشته باشد. منظور او از این چارچوب، مالیات FICA در آمریکاست که برای تأمین برنامه‌هایی مانند تأمین اجتماعی و مدیکر استفاده می‌شود.
منطق گیتس این است که وقتی یک شرکت کارمند استخدام می‌کند، مالیات‌های مرتبط با دستمزد او پرداخت می‌شود؛ اما زمانی که همان شرکت یک ربات یا سامانه هوش مصنوعی را جایگزین نیروی انسانی می‌کند، ساختار مالیاتی الزاماً همان رفتار را با این نیروی ماشینی ندارد. او معتقد است این تفاوت می‌تواند انگیزه اقتصادی شرکت‌ها برای جایگزینی سریع‌تر انسان‌ها با ماشین‌ها را افزایش دهد.
گیتس در یادداشت مفصلی که در وب‌سایت شخصی خود منتشر کرده نیز نوشته است که مالیات بر توکن‌های هوش مصنوعی و ربات‌ها می‌تواند بخشی از پاسخ به این تغییر باشد. از نگاه او، درآمد حاصل از چنین مالیاتی می‌تواند برای آموزش مجدد کارکنانی که شغل خود را از دست می‌دهند و تقویت شبکه حمایت اجتماعی استفاده شود. او در عین حال تأکید کرده که این مالیات باید به شکلی هدفمند طراحی شود تا کاربردهای مفید هوش مصنوعی، از جمله ارزان‌تر شدن خدمات پزشکی و آموزشی، آسیب نبینند.
این ایده البته جدید نیست. گیتس نخستین بار در سال ۲۰۱۷ به‌طور عمومی پیشنهاد مالیات بر ربات‌هایی را مطرح کرد که جای کارگران انسانی را می‌گیرند. او در آن زمان نیز استدلال می‌کرد که چنین مالیاتی می‌تواند سرعت جایگزینی نیروی انسانی با ماشین را تا حدی کاهش دهد و منابع بیشتری برای آموزش مجدد کارگران آزاد کند.
اما در سال ۲۰۲۶، موضوع برای گیتس جدی‌تر شده است؛ زیرا او معتقد است پیشرفت هوش مصنوعی می‌تواند در مدت کوتاه‌تری نسبت به انقلاب‌های فناوری گذشته، مشاغل مختلف را تحت تأثیر قرار دهد. او در نوشته اخیر خود علاوه بر مشاغل اداری، به احتمال ورود ربات‌های هوشمند به کارهای فیزیکی نیز اشاره کرده و گفته است برخی مشاغل ممکن است در سال‌های آینده با رقابت جدی ماشین‌ها روبه‌رو شوند.
گیتس حتی ایده دیگری با عنوان «Human Reserved» یا مشاغل اختصاص‌یافته به انسان‌ها را مطرح کرده است؛ یعنی جامعه در بعضی مشاغل یا وظایف مشخص، حتی در صورت توانایی هوش مصنوعی و ربات‌ها، تصمیم بگیرد نقش انسان حفظ شود. مراقبت از سالمندان و برخی وظایف آموزشی و خدماتی از جمله حوزه‌هایی هستند که او درباره آنها صحبت کرده است.
با این حال، مالیات بر ربات‌ها مخالفانی هم دارد. منتقدان این ایده می‌گویند چنین مالیاتی می‌تواند سرمایه‌گذاری شرکت‌ها در اتوماسیون و فناوری را کاهش دهد و در نتیجه بخشی از رشد بهره‌وری اقتصادی را محدود کند. برخی اقتصاددانان از جمله لری سامرز نیز در سال ۲۰۱۷ با پیشنهاد گیتس مخالفت کرده بودند. بنابراین هنوز درباره تأثیر واقعی چنین مالیاتی بر اشتغال، رشد اقتصادی و سرعت توسعه فناوری اتفاق‌نظر وجود ندارد.
پیشنهاد گیتس در حال حاضر یک طرح سیاستی و بحث اقتصادی است، نه مالیاتی که در آمریکا تصویب و اجرا شده باشد. با افزایش استفاده از هوش مصنوعی در شرکت‌ها، پرسش اصلی این است که اگر ماشین‌ها بخش بیشتری از کاری را که امروز انسان‌ها انجام می‌دهند بر عهده بگیرند، نظام مالیاتی و حمایت اجتماعی چگونه باید خود را با این تغییر هماهنگ کند. گیتس معتقد است مالیات بر ربات‌ها و AI می‌تواند یکی از ابزارهای این تغییر باشد، اما خودش نیز آن را راه‌حل کامل مسئله نمی‌داند.
