همه درختان شهری مفید نیستند؛ بعضی درخت‌ها با گرم‌تر شدن هوا آلودگی را بیشتر می‌کنند

یک پژوهش جدید درباره کیفیت هوای شهرها نشان می‌دهد که انتخاب گونه درختی برای فضای سبز شهری اهمیت بسیار بیشتری از چیزی دارد که تصور می‌شد. برخی درختان هنگام افزایش دما، ترکیبات آلی فرّاری مانند ایزوپرن منتشر می‌کنند که می‌تواند در شرایط مناسب به تشکیل ازن سطح زمین و بدتر شدن کیفیت هوا کمک کند.

پژوهشگران چینی با بررسی هوای شهر پکن دریافتند بخش قابل توجهی از ایزوپرن موجود در هوای این شهر از درختان منشأ می‌گیرد. این ترکیبات در کنار آلاینده‌های ناشی از خودروها و سایر منابع، می‌توانند در واکنش‌های شیمیایی منجر به افزایش ازن در نزدیکی سطح زمین شوند؛ ازنی که با ازن موجود در لایه محافظ جو تفاوت دارد و برای سلامت انسان مضر است.

نکته جالب این است که گرم‌تر شدن هوا می‌تواند این مشکل را تشدید کند. طبق یافته‌های این مطالعه، با افزایش دما از حدود ۲۰ تا ۳۵ درجه سانتی‌گراد، واکنش‌پذیری ترکیبات فرّار منتشرشده از درختان شهری حدود ۷ تا ۸ برابر افزایش پیدا می‌کند. در پکن نیز گونه‌هایی مانند بید مجنون و صنوبر سفید چینی از جمله درختان دارای ظرفیت بالای انتشار ایزوپرن هستند.

با این حال، نتیجه پژوهش به معنی قطع درختان یا کاهش فضای سبز شهری نیست. دانشمندان تأکید دارند درختان همچنان نقش مهمی در کاهش دمای شهر، ایجاد سایه و مقابله با اثر جزیره گرمایی دارند. مطالعات دیگر نیز نشان داده‌اند درختان می‌توانند دمای محیط شهری را کاهش دهند و در مناطق گرم و خشک حتی اثر خنک‌کنندگی بیشتری داشته باشند.

راهکار پیشنهادی پژوهشگران، انتخاب هوشمندانه گونه‌های درختی در طرح‌های فضای سبز شهری است؛ یعنی به جای اینکه صرفاً تعداد درختان افزایش پیدا کند، گونه‌هایی انتخاب شوند که ضمن ایجاد سایه و خنک‌کنندگی، ترکیبات آلی فرّار کمتری منتشر می‌کنند. پژوهشگران حتی برآورد کرده‌اند که در پکن، جایگزینی گونه‌های پُرانتشار با گونه‌های کم‌انتشار در حدود یک‌دهم درختان شهر می‌تواند انتشار ایزوپرن را دست‌کم ۲۹ درصد کاهش دهد.