یک گزارش تحلیلی در رسانه آمریکایی 19FortyFive مدعی شده است که تجربه تقابل نظامی ایران و آمریکا، یک درس مهم برای چین دارد: استفاده از ترکیبی از تسلیحات نسبتاً ارزان، پهپادها، موشکها و توانمندیهای دریایی نامتقارن میتواند هزینه عملیات نیروهای نظامی بسیار گرانقیمت آمریکا را افزایش دهد. گجتنیوز نیز بر اساس همین گزارش، این موضوع را با عنوان تبدیل راهبرد ایران به الگویی برای چین مطرح کرده است.
البته باید توجه داشت که بخش مهمی از ادعاهای مربوط به نتیجه جنگ و میزان موفقیت طرفین، تحلیل و ارزیابی رسانهای است و نه یک گزارش رسمی یا اجماع نظامی. بنابراین بهتر است میان واقعیتهای میدانی، تحلیل 19FortyFive و برداشت رسانههای فارسی تفاوت قائل شویم.
راهبردی که آمریکا را با هزینههای بالا مواجه میکند
#مفهوم اصلی گزارش، ضد دسترسی و ممانعت منطقهای یا A2/AD است. در این رویکرد، یک کشور الزاماً تلاش نمیکند با نیروی نظامی قدرتمندتر دشمن در یک نبرد کلاسیک روبهرو شود؛ بلکه تلاش میکند حضور و آزادی عمل او را در یک منطقه تا حد امکان دشوار و پرهزینه کند.
گزارش 19FortyFive استدلال میکند که ایران با استفاده از پهپادها، موشکها، مینهای دریایی و سایر توانمندیها میتواند فعالیت نیروهای دریایی آمریکا در نزدیکی سواحل و تنگه هرمز را پرریسک کند. از نگاه نویسنده گزارش، چین نیز در صورت درگیری احتمالی با آمریکا در شرق آسیا میتواند از منطق مشابهی استفاده کند، البته با منابع و توان صنعتی بسیار بزرگتر.
A2/AD دقیقاً یعنی چه؟
#به زبان ساده، هدف A2/AD این نیست که لزوماً تمام نیروهای دشمن نابود شوند؛ بلکه هدف این است که:
- ورود نیروهای دشمن به یک منطقه دشوار شود.
- آزادی حرکت ناوها و هواپیماهای دشمن کاهش پیدا کند.
- هزینه عملیات افزایش یابد.
- نیروهای مهاجم مجبور شوند از فاصله بیشتری عملیات کنند.
- سامانههای گرانقیمت دشمن در معرض تهدید تسلیحات ارزانتر قرار گیرند.
این مفهوم سالهاست در تحلیلهای نظامی درباره ایران، چین و رقابت آنها با آمریکا مطرح میشود و موضوع تازهای نیست.
چرا چین میتواند این مدل را جدیتر دنبال کند؟
#تفاوت مهم ایران و چین در مقیاس منابع و توان تولید نظامی است.
ایران برای ایجاد یک شبکه بازدارنده عمدتاً بر موشکها، پهپادها، توانمندیهای دریایی و جغرافیای خاص منطقه خلیج فارس تکیه دارد. چین اما در کنار موشک و پهپاد، از یک صنعت دفاعی بسیار بزرگ، نیروی دریایی گسترده، نیروی هوایی مدرن، ماهوارهها، سامانههای شناسایی و طیف وسیعی از موشکهای ضدکشتی و بالستیک برخوردار است.
گزارش 19FortyFive نیز دقیقاً روی همین تفاوت تأکید میکند و میگوید اگر رویکرد مشابه ایران با منابع بسیار بیشتر چین ترکیب شود، میتواند برای ناوگان آمریکا در شرق آسیا چالش بسیار بزرگتری ایجاد کند.
چین در کنار ناوگان بزرگ دریایی، از شبکهای گسترده از موشکها، پهپادها و سامانههای شناسایی برخوردار است. تفاوت ایران و چین؛ یک مقایسه مهم
# | مولفه | ایران | چین |
| تمرکز جغرافیایی | خلیج فارس و تنگه هرمز | شرق آسیا و غرب اقیانوس آرام |
| ابزارهای اصلی | موشک، پهپاد، مین و توان دریایی نامتقارن | موشک، پهپاد، نیروی دریایی و هوایی، ماهواره و شبکه شناسایی |
| هدف اصلی A2/AD | افزایش هزینه و محدودکردن آزادی عمل دشمن در منطقه | محدودکردن دسترسی و آزادی عمل نیروهای آمریکا در شرق آسیا |
| مزیت جغرافیایی | سواحل طولانی خلیج فارس و موقعیت تنگه هرمز | عمق جغرافیایی و دسترسی به اقیانوس آرام |
| مقیاس صنعتی | محدودتر | بسیار بزرگتر |
چرا هزینه تسلیحات اهمیت دارد؟
#یکی از نکات مهم این بحث، عدم تقارن اقتصادی میان سلاح مهاجم و مدافع است.
اگر یک کشور بتواند با تعداد زیادی پهپاد یا موشک نسبتاً ارزان، سامانه دفاعی بسیار گرانقیمت دشمن را مجبور به واکنش کند، هزینه دفاع میتواند به سرعت افزایش پیدا کند.
ایرنا نیز در گزارشی که به ارزیابی جنگ ایران و آمریکا پرداخته، به همین موضوع اشاره کرده و از اختلاف هزینه میان برخی پهپادها و موشکهای رهگیر آمریکا و همچنین هزینه بسیار بالای ناوشکنهای آمریکایی در مقایسه با تسلیحات تهدیدکننده آنها نوشته است. این گزارش همچنین شبکه ضد دسترسی ایران در اطراف خلیج فارس را ترکیبی از موشک، پهپاد، پدافند و توان ممانعت دریایی توصیف میکند.
با این حال، مقایسه قیمت یک پهپاد با قیمت یک ناوشکن بهتنهایی معیار کاملی برای سنجش قدرت نظامی نیست؛ زیرا هرکدام مأموریت، قابلیت، عمر عملیاتی و ارزش راهبردی کاملاً متفاوتی دارند.
آیا چین واقعاً میتواند «مدل ایران» را کپی کند؟
#عبارت «کپی کردن مدل ایران» کمی سادهسازی است.
چین سالهاست بهطور مستقل روی راهبرد ضد دسترسی/ممانعت منطقهای کار میکند و توسعه موشکهای ضدکشتی، موشکهای بالستیک، پهپادها، زیردریاییها و شبکههای شناسایی چین موضوع مطالعات گسترده نظامی بوده است.
بنابراین احتمالاً بهتر است این گزارش را اینگونه تفسیر کنیم:
تجربه ایران میتواند نمونهای عملی برای بررسی نقاط ضعف یک نیروی نظامی بسیار پیشرفته در برابر تسلیحات ارزان، انبوه و نامتقارن باشد؛ نه اینکه چین تازه بخواهد از ایران چنین راهبردی را یاد بگیرد.
مطالعات دانشگاهی ایرانی نیز پیشتر رقابت آمریکا و چین را در چارچوب موازنه قدرت و تلاش واشنگتن برای محدودکردن نفوذ پکن در آسیا بررسی کردهاند. برای نمونه، یک پژوهش منتشرشده از سوی دانشگاه تهران، رقابت آمریکا و چین بر سر ابتکار کمربند و جاده را در چارچوب راهبرد کلان واشنگتن در برابر افزایش نفوذ چین تحلیل کرده است.
تنگه هرمز؛ چرا جغرافیا برای ایران اهمیت دارد؟
#یکی از تفاوتهای اساسی ایران با بسیاری از کشورها، جغرافیای خلیج فارس و تنگه هرمز است.
تنگه هرمز یکی از مهمترین مسیرهای انرژی جهان محسوب میشود و قرار گرفتن سواحل ایران در شمال این آبراه، به تهران یک مزیت جغرافیایی مهم میدهد. به همین دلیل، در بسیاری از تحلیلهای نظامی، توانایی ایران برای ایجاد محدودیت یا افزایش ریسک عملیات در این منطقه مورد توجه قرار گرفته است.
این موضوع در گزارشهای داخلی و خارجی نیز بارها مورد بررسی قرار گرفته و حتی در تحلیلهای اخیر درباره جنگ ایران و آمریکا، تنگه هرمز یکی از عناصر اصلی محاسبات راهبردی عنوان شده است.
بیشتر بخوانید: ادعای رسانه بریتانیایی درباره سناریوی اختلال اینترنت منطقه؛ توانایی ایران در هدفگیری کابلهای زیردریایی خلیج فارس
موقعیت جغرافیایی ایران در شمال خلیج فارس و در مجاورت تنگه هرمز، یکی از عوامل مهم در محاسبات نظامی منطقه است. آیا این راهبرد به معنی شکست قطعی آمریکا است؟
#خیر. این مهمترین نکتهای است که باید در بازنویسی خبر رعایت شود.
گزارش 19FortyFive یک تحلیل نظامی است و ادعای «شکست آمریکا» یا «پیروزی قطعی ایران» را نباید بهعنوان یک واقعیت قطعی و اثباتشده ارائه کرد. حتی اگر یک راهبرد A2/AD بتواند هزینه عملیات آمریکا را افزایش دهد، این موضوع بهمعنای شکست کامل نیروی مقابل نیست.
در یک درگیری واقعی، عواملی مانند برتری اطلاعاتی، ماهوارهها، جنگ الکترونیک، زیردریاییها، پدافند هوایی، سوخترسانی، پایگاههای منطقهای، توان صنعتی و لجستیک نیز نقش تعیینکننده دارند.
بیشتر بخوانید: جنگ الکترونیک چین جنگندههای خارجی را دور کرد
نکته مهم برای مخاطب ایرانی
#آنچه این گزارش را جذاب میکند، صرفاً ادعای موفقیت ایران نیست؛ بلکه تغییر محاسبات جنگ مدرن است.
در گذشته تصور میشد کشوری که تجهیزات گرانتر و پیشرفتهتری دارد، الزاماً دست بالا را خواهد داشت. اما ظهور پهپادهای ارزان، موشکهای دقیق، سلاحهای خودکار و تاکتیکهای انبوه نشان داده است که هزینه تحمیلشده به طرف مقابل نیز میتواند به اندازه قدرت تخریب اهمیت داشته باشد.
جمعبندی؛ آیا ایران واقعاً الگویی برای چین شده است؟
#گزارش جدید 19FortyFive چنین برداشتی را مطرح میکند که تجربه ایران میتواند برای چین یک مطالعه موردی ارزشمند باشد؛ بهویژه در زمینه استفاده از تسلیحات نسبتاً ارزان و انبوه برای افزایش هزینه عملیات نیروهای نظامی پیشرفته آمریکا.
اما واقعیت پیچیدهتر از یک تیتر ساده است. چین سالهاست راهبرد A2/AD مخصوص خود را توسعه میدهد و از نظر صنعتی و فناوری نیز با ایران قابل مقایسه نیست. بنابراین بهتر است این خبر را نه بهعنوان «کپیبرداری چین از ایران»، بلکه بهعنوان توجه فزاینده تحلیلگران آمریکایی به درسهای راهبردی تجربه ایران تفسیر کرد.
در نهایت، اگر این ارزیابی درست باشد، پیام اصلی برای آمریکا این است که در جنگهای آینده، برتری فناوری بهتنهایی کافی نیست و نسبت هزینه سلاحهای مهاجم و مدافع، تعداد سامانهها، جغرافیا و توان ادامه یک درگیری طولانی میتواند نتیجه را به شکل جدی تغییر دهد.
- - Iran Has Created a Military Playbook for China to Copy and Beat the US Air Force and Navy In a War
- ایرنا: تحلیل منتشرشده درباره هزینههای نامتقارن موشکها و پهپادها، شبکه A2/AD ایران و محاسبات آمریکا.
- دیپلماسی ایرانی: تحلیل تطبیقی راهبردهای آمریکا و چین در رقابت قدرتهای بزرگ.
- دانشگاه تهران / DOAJ: پژوهش درباره راهبرد آمریکا در قبال چین و موازنه قدرت.
- تابناک: تحلیلهای اخیر درباره نقش چین و ایران در نظم امنیتی منطقه.
- گجتنیوز: گزارش اولیه درباره تحلیل 19FortyFive و مقایسه راهبرد ایران و چین.
