محمد خلیلی درگذشت؛ مروری بر زندگی و آثار شاعر «افروزه‌ها» و «روییدن از رؤیاها»

محمد خلیلی، شاعر، داستان‌نویس، مترجم و پژوهشگر ادبی، در ۸۹ سالگی درگذشت. پروین صدقیان، مدیر انتشارات گل‌آذین، با تأیید این خبر به ایسنا گفته است که خلیلی سال‌ها در آلمان زندگی می‌کرد و چند روز پیش در همان کشور از دنیا رفته است.

خلیلی متولد سال ۱۳۱۶ در همدان بود و در کودکی به تهران مهاجرت کرد. فعالیت ادبی او از دهه ۱۳۴۰ آغاز شد و شعرها و نوشته‌هایش در نشریات ادبی و فرهنگی منتشر می‌شد. او طی بیش از پنج دهه فعالیت، در حوزه‌های شعر، داستان، ترجمه و پژوهش ادبی آثار متعددی منتشر کرد.

در گزارش اولیه ایسنا، علت دقیق درگذشت محمد خلیلی اعلام نشده است و درباره زمان دقیق فوت نیز تنها گفته شده که او «چند روز پیش» در آلمان درگذشته است. برخی گزارش‌های دیگر زمان درگذشت را ۵ مهر ۱۴۰۵ اعلام کرده‌اند و از تحمل یک دوره بیماری پیش از مرگ او نوشته‌اند.

بنابراین تا زمان انتشار این خبر، نمی‌توان علت فوت را بر اساس گزارش‌های موجود با قطعیت اعلام کرد.

محمد خلیلی فعالیت ادبی خود را در سال‌هایی آغاز کرد که جریان‌های مختلف شعر و داستان معاصر ایران در حال شکل‌گیری و گسترش بودند. او در طول فعالیت حرفه‌ای خود تنها به شعر محدود نماند و در زمینه‌های داستان‌نویسی، ترجمه، گردآوری و پژوهش ادبی نیز فعالیت داشت.

از جمله فعالیت‌های شاخص او، همکاری با جریان ادبی کانون نویسندگان ایران و حضور در میان امضاکنندگان «متن ۱۳۴ نویسنده» بود؛ متنی که در دهه ۱۳۷۰ با موضوع آزادی بیان و قلم منتشر شد.

از محمد خلیلی آثار متعددی در قالب شعر، داستان، ترجمه و پژوهش ادبی منتشر شده است. از جمله مجموعه‌ها و کتاب‌هایی که در گزارش‌های داخلی به عنوان آثار او معرفی شده‌اند می‌توان به این موارد اشاره کرد:

• افروزه‌ها
• ماه و بلدرچین‌ها
• پری خاله و لنین
• شعر عاشقانه برای آزادی
• سیلاب‌های خروشان
• شبی هم در آغوش دریا
• افسانه‌های آذربایجان
• آفتاب آبی
• نادر شاه
• همیان ستارگان
• زیر براده‌های سرب
• گل سرخی بر گیسو
• تا آزادی
• آفتابگردان
• آواز رنگ‌ها
• همچون نارنجی شعله‌ور
• سوخته‌زاران
• یارالی شعرلر
• صدایم را به باران بسپار
• عطر کلمات
• روییدن از رؤیاها
• با نقره‌های نگاه ماه
• سکوت آبی حوا

در میان این آثار، «همیان ستارگان» نیز جایگاه متفاوتی دارد و به عنوان آنتولوژی هفتاد سال داستان کوتاه فارسی معرفی شده است.

خلیلی در حوزه ترجمه نیز فعالیت داشت و آثاری از ادبیات جمهوری آذربایجان و دیگر نویسندگان را به فارسی برگرداند. «نادرشاه» نوشته نریمان نریمانوف، «سیلاب‌های خروشان» نوشته اسماعیل شیخلی، «افسانه‌های آذربایجان» و «پری خاله و لنین» از جمله آثاری هستند که در کارنامه ترجمه او قرار دارند.

درباره دریافت جایزه یا نشان رسمی مشخص از سوی محمد خلیلی، در گزارش‌های تازه منتشرشده درباره درگذشت او اطلاعات قابل اتکایی پیدا نمی‌شود؛ بنابراین نسبت دادن جایزه مشخص به او بدون منبع معتبر درست نیست.

با این حال، سابقه بیش از پنج دهه فعالیت در شعر، داستان، ترجمه و پژوهش ادبی و همچنین حضور او در جریان‌های ادبی معاصر، بخش مهمی از کارنامه فرهنگی او را تشکیل می‌دهد.

تا زمان انتشار گزارش‌های موجود، جزئیات رسمی مراسم تشییع، خاکسپاری یا یادبود محمد خلیلی در آلمان اعلام نشده است. مدیر انتشارات گل‌آذین نیز در گفت‌وگو با ایسنا صرفاً خبر درگذشت او را تأیید کرده است.

بنابراین زمان و مکان مراسم را نمی‌توان بدون اعلام رسمی خانواده یا منابع معتبر، اعلام کرد.