هوش مصنوعی حالا میتواند تصاویر پزشکی را تحلیل کند، در تفسیر آزمایشها به پزشکان کمک کند و حتی پیشنویس گزارشهای تشخیصی را بنویسد. همین تواناییها این سؤال را مطرح کرده است که آیا در آینده برخی تخصصهای پزشکی با خطر جایگزینی نیروی انسانی روبهرو میشوند؟ پژوهشی تازه که نتایج آن در مجله علمی NEJM AI منتشر شده، نشان میدهد میزان مواجهه تخصصهای پزشکی با این فناوری یکسان نیست و رادیولوژیستها و پاتولوژیستها در میان گروههای آسیبپذیرتر قرار دارند.
این پژوهش با همکاری محققان دانشگاه استنفورد، دانشگاه کالیفرنیا در برکلی و اداره سرشماری آمریکا انجام شده است. محققان اطلاعات پرداختهای بیمه درمانی مدیکر در سال ۲۰۲۳ را بررسی کردند؛ دادههایی شامل نزدیک به ۴۵ میلیارد دلار پرداخت به ۵۸۹ هزار و ۶۴۸ پزشک در ۵۶ تخصص پزشکی. معیار اصلی آنها این بود که چه سهمی از خدمات پزشکی به تماس فیزیکی با بیمار نیاز دارد و چه فعالیتهایی را میتوان از نظر فنی با نرمافزار و هوش مصنوعی انجام داد.
بر اساس نتایج، حدود ۹۶ درصد از خدمات ثبتشده رادیولوژی تشخیصی و ۹۹ درصد از خدمات پاتولوژی در گروه فعالیتهایی قرار گرفتند که مانع فیزیکی مشخصی برای انجام آنها توسط هوش مصنوعی وجود ندارد. دلیل این موضوع روشن است: رادیولوژیستها عمدتاً تصاویر پزشکی مانند سیتیاسکن و امآرآی را بررسی میکنند و پاتولوژیستها نیز برای تشخیص بسیاری از بیماریها، تصاویر نمونههای بافتی و اسلایدهای آزمایشگاهی را تحلیل میکنند. این فعالیتها از جمله حوزههایی هستند که الگوریتمهای هوش مصنوعی میتوانند در آنها نقش پررنگی داشته باشند.
در مقابل، تخصصهایی مانند پوست، ارتوپدی و چشمپزشکی بخش بیشتری از فعالیت خود را به اقدامات عملی و فیزیکی اختصاص میدهند. طبق همین پژوهش، ۶۸ درصد از پرداختهای مرتبط با خدمات متخصصان پوست به اقدامات فیزیکی اختصاص داشته است؛ این سهم برای جراحان ارتوپد ۵۳ درصد و برای متخصصان چشم ۴۵ درصد بود. معاینه مستقیم، نمونهبرداری، جراحی و انجام اقدامات درمانی از جمله کارهایی هستند که نرمافزارهای هوش مصنوعی بهتنهایی قادر به انجام آنها نیستند.
اما نکته مهم این است که قرار گرفتن رادیولوژی و پاتولوژی در صدر فهرست تخصصهای در معرض خودکارسازی، به معنای حذف قریبالوقوع پزشکان این حوزهها نیست. پژوهش مورد اشاره، امکان انجام برخی وظایف بدون مانع فیزیکی را بررسی کرده است، نه توانایی هوش مصنوعی برای انجام مستقل، دقیق و مسئولانه تمام وظایف یک پزشک. حتی در رادیولوژی نیز افزایش حجم تصویربرداریهای پزشکی میتواند بخشی از بهرهوری حاصل از هوش مصنوعی را جبران کند و همچنان به حضور متخصصان نیاز باشد.
در مجموع، این پژوهش نشان میدهد آینده پزشکی احتمالاً بیش از آنکه به حذف یکباره پزشکان منجر شود، به تغییر تقسیم وظایف میان انسان و ماشین وابسته خواهد بود. هوش مصنوعی میتواند تحلیلهای تکراری، اولویتبندی تصاویر و تهیه پیشنویس گزارشها را سریعتر انجام دهد؛ اما تفسیر نهایی یافتهها، بررسی شرایط پیچیده بیمار، تصمیمگیری درمانی و پاسخگویی درباره نتیجه تشخیص همچنان اهمیت زیادی دارد. بنابراین، پزشکانی که بتوانند از ابزارهای هوش مصنوعی در کنار دانش تخصصی خود استفاده کنند، با شکل تازهای از حرفه پزشکی روبهرو خواهند شد.