پژوهشگران دانشگاه استنفورد موفق شدهاند با پیوند بافت مغزی رشدیافته از سلولهای بنیادی انسان به موشهای اصلاحشده ژنتیکی، مدل آزمایشگاهی تازهای بسازند که بخش بزرگی از مغز آن از سلولهای انسانی تشکیل شده است. این مطالعه که در مجله علمی Nature منتشر شده، میتواند راه تازهای برای بررسی بیماریهای مغزی و آزمایش درمانهای آینده باز کند.
برای اجرای آزمایش، دانشمندان موشهایی را از نظر ژنتیکی تغییر دادند تا بخش بزرگی از قشر مغز و هیپوکامپ آنها، نواحی مهم در یادگیری و حافظه، شکل نگیرد. سپس اندکی پس از تولد، بافتهای سهبعدی شبیه قشر مغز انسان را که از سلولهای بنیادی ساخته شده بودند، در فضای خالی مغز این حیوانات پیوند زدند.
نتیجه فراتر از رشد ساده سلولهای پیوندی بود. بافت انسانی طی چند ماه تقریباً پنج برابر بزرگتر شد و بیش از ۹۰ درصد فضای خالی ایجادشده را پر کرد. سلولهای انسانی انواع مختلفی از نورونهای قشر مغز را تشکیل دادند و برخی از رشتههای عصبی آنها تا بخشهای دوردست دستگاه عصبی، از جمله نخاع، امتداد پیدا کردند. ثبت فعالیت الکتریکی نیز نشان داد این سلولها میتوانند فعالیت عصبی سازمانیافتهای داشته باشند.
با وجود این پیشرفت، موشها به موجوداتی با تواناییهای ذهنی انسان تبدیل نشدند. آزمایشهای رفتاری نشان داد حیوانات دارای بافت انسانی در برخی عملکردها، مانند هماهنگی حرکتی و بعضی آزمونهای حافظه، وضعیتی بهتر از موشهای فاقد قشر مغز داشتند؛ اما عملکرد آنها همچنان با موشهای سالم تفاوت داشت. بافت پیوندی نیز ساختار کامل و سازمانیافته قشر مغز طبیعی را بازسازی نکرده بود.
یکی از کاربردهای مهم این مدل، بررسی بیماریهایی است که مطالعه آنها در مغز انسان زنده دشوار است. پژوهشگران همچنین واکنش بافت انسانی به کمبود اکسیژن را بررسی کردند؛ عاملی که میتواند به سلولهای مغزی آسیب برساند. این روش در آینده شاید به مطالعه سازوکار بیماریهای عصبی و رشدی، از جمله برخی آسیبهای مرتبط با فلج مغزی، کمک کند؛ هرچند هنوز برای اثبات کارایی آن در توسعه درمانهای انسانی به تحقیقات بیشتری نیاز است.
اهمیت اصلی این آزمایش در «انسانی شدن مغز موش» نیست، بلکه در ایجاد محیطی زنده برای مطالعه سلولهای عصبی انسان است. انداموارههای مغزی که در آزمایشگاه رشد میکنند، معمولاً فاقد ارتباط کامل با جریان خون و شبکه عصبی یک موجود زندهاند؛ پیوند آنها به مغز موش بخشی از این محدودیت را برطرف میکند. بااینحال، چون معماری بافت پیوندی هنوز با قشر مغز طبیعی تفاوت دارد، نتایج این مدل را نمیتوان مستقیماً به عملکرد مغز انسان یا موفقیت یک درمان در انسان تعمیم داد.
این پژوهش همچنین پرسشهای اخلاقی مهمی درباره پیوند بافت انسانی به حیوانات مطرح میکند؛ از جمله اینکه با پیشرفت چنین فناوریهایی چگونه باید رفاه حیوانات و احتمال تغییر ظرفیتهای عصبی آنها را ارزیابی کرد. محققان برای این مطالعه نظارتهای اخلاقی و بررسیهای رفتاری را در نظر گرفتند، اما توسعه این روش به نظارت مستمر علمی و اخلاقی نیاز دارد.