پس از انتشار گزارشی درباره توزیع قرصهای ید در اطراف برخی تأسیسات هستهای ایران، موضوع یدید پتاسیم و کاربرد آن در شرایط اضطراری مورد توجه قرار گرفته است. در همین رابطه، وزارت بهداشت ادعای روزنامه تایمز درباره مصاحبه با یکی از مقامهای این وزارتخانه و توزیع قرص ید در مناطق اطراف تأسیسات هستهای را تکذیب کرد. حسین کرمانپور، رئیس مرکز روابط عمومی وزارت بهداشت، اعلام کرد هیچ مقام این وزارتخانه با تایمز مصاحبه نکرده و نقلقول منتسب به وزارت بهداشت صحت ندارد.
اما قرص ید چیست و چرا در شرایط اضطراری هستهای از آن نام برده میشود؟ منظور از این دارو معمولاً قرص یدید پتاسیم (Potassium Iodide یا KI) است؛ دارویی که حاوی ید پایدار و غیررادیواکتیو است. این ماده میتواند در شرایط مشخص، از غده تیروئید در برابر جذب ید رادیواکتیو محافظت کند. در صورت بروز برخی حوادث هستهای، ممکن است ید رادیواکتیو وارد هوا، آب یا مواد غذایی شود و از طریق تنفس یا خوردن و آشامیدن به بدن برسد.
غده تیروئید برای تولید هورمونهای خود به ید نیاز دارد و نمیتواند میان ید پایدار و ید رادیواکتیو تفاوت بگذارد. به همین دلیل، در صورت ورود ید رادیواکتیو به بدن، این ماده ممکن است در تیروئید تجمع پیدا کند و خطر آسیب به این غده و ابتلا به سرطان تیروئید را افزایش دهد. قرص یدید پتاسیم با تأمین مقدار مشخصی ید پایدار، تیروئید را از این ماده اشباع میکند و جذب ید رادیواکتیو را کاهش میدهد.
مهمترین کاربرد قرص یدید پتاسیم، محافظت از تیروئید در برابر ید رادیواکتیو در حوادث هستهای و پرتوی است. این دارو برای مصرف روزمره، پیشگیری عمومی از تشعشعات یا پاکسازی بدن از مواد رادیواکتیو ساخته نشده است. همچنین از سایر اندامهای بدن در برابر پرتوهای رادیواکتیو محافظت نمیکند و مانع ورود همه مواد رادیواکتیو به بدن نمیشود. بنابراین مصرف آن به معنای مصونیت در برابر تشعشعات هستهای نیست.
زمان مصرف این دارو اهمیت زیادی دارد. یدید پتاسیم زمانی بیشترین اثر را دارد که در زمان مناسب و نزدیک به مواجهه احتمالی با ید رادیواکتیو مصرف شود. مصرف زودهنگام و بدون وجود خطر واقعی، لزوماً هیچ فایدهای ندارد و حتی میتواند عوارضی ایجاد کند. به همین دلیل، مردم نباید صرفاً با مشاهده اخبار یا شنیدن احتمال وقوع یک حادثه، برای تهیه و مصرف این قرص اقدام کنند. زمان و ضرورت مصرف باید از سوی مراجع رسمی بهداشتی اعلام شود.
مصرف خودسرانه یدید پتاسیم ممکن است باعث عوارضی مانند اختلال در عملکرد تیروئید، واکنشهای حساسیتی و مشکلات گوارشی شود. افراد مبتلا به برخی بیماریهای تیروئید یا حساسیتهای خاص نیز ممکن است در معرض خطر بیشتری باشند. مقدار مصرف برای گروههای سنی مختلف یکسان نیست و درباره نوزادان، زنان باردار و سالمندان ملاحظات ویژهای وجود دارد. به همین دلیل، تعیین دوز و تکرار مصرف باید مطابق دستورالعمل رسمی و با نظر مسئولان بهداشتی انجام شود.
یکی از اشتباهات رایج، تصور این است که قرص ید مانند یک داروی ضدتشعشع از تمام بدن محافظت میکند. درحالیکه اثر یدید پتاسیم بسیار محدود و مشخص است و فقط جذب ید رادیواکتیو در تیروئید را کاهش میدهد. این قرص جایگزین پناهگیری در فضای بسته، تخلیه منطقه در صورت اعلام رسمی، رعایت هشدارهای بهداشتی و خودداری از مصرف آب و غذای آلوده نیست. حتی نمک یددار خوراکی یا مکملهای معمولی ید نیز نمیتوانند جایگزین قرص یدید پتاسیم شوند؛ مصرف مقدار زیاد نمک برای رسیدن به چنین اثری میتواند به سلامت آسیب برساند.
تفاوت قرص یدید پتاسیم با سایر محصولات یددار
#
نوع ماده |
کاربرد اصلی |
محافظت در برابر ید رادیواکتیو |
|---|
قرص یدید پتاسیم (KI) |
محافظت محدود از تیروئید در شرایط اضطراری پرتوی |
بله، در شرایط و زمان مشخص |
نمک یددار |
تأمین ید مورد نیاز بدن و پیشگیری از کمبود ید |
خیر |
مکملهای ید |
کمک به تأمین ید در صورت نیاز تغذیهای یا پزشکی |
خیر |
محلولهای ضدعفونیکننده ید |
ضدعفونی پوست یا سطوح، بسته به نوع محصول |
خیر |