ژاپن حالا رسماً از یک مرز جمعیتی کمسابقه عبور کرده است؛ تعداد افرادی که در این کشور ۱۰۰ سال یا بیشتر دارند، برای نخستین بار از ۱۰۰ هزار نفر عبور کرده و به ۱۰۷ هزار و ۶۷۷ نفر رسیده است.
این آمار که وزارت بهداشت، کار و رفاه ژاپن منتشر کرده، نشان میدهد تعداد صدسالهها برای ۵۶مین سال متوالی افزایش یافته است. سال ۱۹۶۳، زمانی که ثبت این آمار در ژاپن آغاز شد، تنها ۱۵۳ فرد بالای ۱۰۰ سال در کشور زندگی میکردند. این تعداد در سال ۱۹۸۱ از هزار نفر عبور کرد و در سال ۱۹۹۸ به بیش از ۱۰ هزار نفر رسید. حالا این رقم از ۱۰۰ هزار نفر گذشته است.
اما سؤال مهمتر این است: ژاپنیها چه کار میکنند که چنین تعداد زیادی از آنها به ۱۰۰ سالگی میرسند؟
فقط یک دلیل وجود ندارد
#اگر دنبال یک ماده غذایی، مکمل یا عادت واحد بهعنوان «راز طول عمر ژاپنیها» باشیم، پاسخ علمی مشخصی وجود ندارد.
وزیر بهداشت ژاپن هنگام اعلام آمار جدید، افزایش طول عمر را به مجموعهای از عوامل از جمله پیشرفت فناوری و مراقبتهای پزشکی، بهبود رژیم غذایی و سبک زندگی سالمتر نسبت داد. گزارشهای منتشرشده توسط خبرگزاری آسوشیتدپرس و استریتستایمز نیز همین عوامل را در کنار پیشرفت بهداشت عمومی و مراقبتهای پزشکی برجسته کردهاند.
یعنی آنچه امروز در ژاپن دیده میشود، حاصل یک تغییر چند دههای است؛ نسلی که در دوران کودکی و جوانی خود از بهبود تدریجی بهداشت، تغذیه و درمان بهره برده، اکنون به سنین بسیار بالا رسیده است.
غذای ژاپنی چه نقشی دارد؟
#رژیم سنتی ژاپنی یکی از عواملی است که سالها در مطالعات مربوط به طول عمر مورد توجه قرار گرفته است.
در الگوی غذایی سنتی ژاپن، ماهی، سبزیجات، حبوبات، برنج و غذاهای متنوع دریایی جایگاه مهمی دارند. برخی پژوهشهای انجامشده درباره جمعیت اوکیناوا نیز ارتباط میان رژیم غذایی متعادل و طول عمر را بررسی کردهاند.
یک مطالعه قدیمی درباره صدسالههای اوکیناوا نشان داد رژیم غذایی سنتی این جمعیت شامل برنج یا سیبزمینی بهعنوان منبع کربوهیدرات، مقدار زیادی سبزیجات و منابع پروتئینی گیاهی و ماهی بوده است. پژوهشگران در آن مطالعه، تغذیه متعادل را یکی از عوامل احتمالی مؤثر بر سلامت این افراد دانستند.
اما یک نکته مهم وجود دارد: غذای ژاپنی امروزی دقیقاً همان رژیم سنتی چند دهه قبل نیست.
مطالعات مربوط به اوکیناوا نشان دادهاند که تغییر رژیم غذایی و افزایش مصرف برخی غذاهای پرچرب و کاهش مصرف بعضی مواد غذایی سنتی، با تغییر الگوی سلامت این منطقه همراه بوده است. بنابراین نمیتوان هر غذایی را که امروز در ژاپن محبوب است، دلیل طول عمر دانست.
فعالیت بدنی؛ بدون باشگاه هم میشود فعال بود
#یکی دیگر از ویژگیهای سبک زندگی سنتی ژاپن، فعالیت روزانه است.
این موضوع الزاماً به معنی ورزش سنگین نیست. پیادهروی، انجام کارهای روزمره، فعالیت در خانه، باغبانی و حفظ استقلال در سنین بالا میتواند باعث شود فرد برای مدت طولانیتری از زندگی خود فعال بماند.
مطالعات جمعیتهای دارای طول عمر بالا نیز بارها بر اهمیت فعالیت بدنی و سبک زندگی فعال تأکید کردهاند. گزارشهای جدید درباره رکورد صدسالههای ژاپن نیز سبک زندگی فعال را در کنار تغذیه و پیشرفت پزشکی از عوامل مهم مطرح میکنند.
ارتباط اجتماعی هم ممکن است مهم باشد
#یکی از نکات جالب درباره مطالعات انجامشده روی اوکیناوا، اهمیت روابط اجتماعی است.
یک مطالعه منتشرشده در Asia Pacific Journal of Clinical Nutrition نتیجه گرفته بود که در بررسی طول عمر اوکیناوا، سبک زندگی سالم، رژیم غذایی و حمایت اجتماعی خانواده و دوستان میتوانند اهمیت داشته باشند.
بنابراین داستان طول عمر فقط درباره بشقاب غذا نیست؛ اینکه فرد چقدر حرکت میکند، چقدر با دیگران ارتباط دارد و تا چه حد استقلال خود را حفظ میکند نیز میتواند بخشی از تصویر باشد.
پزشکی مدرن شاید مهمتر از چیزی باشد که فکر میکنیم
#وقتی درباره طول عمر ژاپنیها صحبت میکنیم، معمولاً توجه زیادی به ماهی، چای و رژیم غذایی میشود؛ اما یک عامل بسیار مهمتر وجود دارد: پیشرفت پزشکی و بهداشت عمومی.
در طول چند دهه، تشخیص بیماریها، درمان بیماریهای قلبی و عروقی، مراقبتهای پزشکی، کنترل عوامل خطر و دسترسی به خدمات درمانی در ژاپن پیشرفت کرده است.
وزیر بهداشت ژاپن نیز هنگام اعلام رکورد جدید، مستقیماً پیشرفت فناوری پزشکی را یکی از عوامل افزایش تعداد افراد صدساله معرفی کرد.
به همین دلیل، افزایش تعداد صدسالهها را نمیتوان صرفاً به انتخابهای شخصی افراد نسبت داد؛ شرایط اجتماعی و نظام سلامت نیز در این روند نقش دارند.
چرا تقریباً ۹ نفر از هر ۱۰ صدساله ژاپنی زن هستند؟
#یکی از عجیبترین بخشهای آمار جدید، تفاوت بسیار زیاد میان زنان و مردان است.
از میان ۱۰۷ هزار و ۶۷۷ فرد صدساله و بالاتر، ۹۴ هزار و ۲۹۸ نفر زن هستند؛ یعنی حدود ۸۷.۶ درصد کل صدسالهها. تعداد مردان نیز ۱۳ هزار و ۳۷۹ نفر اعلام شده است.
این موضوع با الگوی جهانی طول عمر نیز همخوانی دارد؛ زنان در بیشتر کشورهای جهان بهطور متوسط بیشتر از مردان عمر میکنند.
در مورد ژاپن، گزارش Irish Times با استناد به پژوهشها عواملی مانند پایینتر بودن تاریخی مواجهه زنان با سیگار، مصرف سنگین الکل و برخی حوادث مرگبار را از جمله عوامل مرتبط با این اختلاف دانسته است.
یک نکته جالب؛ اوکیناوا دیگر تنها جواب نیست
#سالها وقتی صحبت از طول عمر ژاپنیها میشد، نام اوکیناوا بهعنوان یکی از معروفترین مناطق طول عمر جهان مطرح بود.
مطالعات قدیمی نشان داده بودند که اوکیناوا از نظر طول عمر وضعیت بسیار ویژهای داشته است؛ اما پژوهشهای بعدی نشان دادند که تغییر سبک زندگی و رژیم غذایی باعث شده جایگاه تاریخی این منطقه در بعضی شاخصهای طول عمر، بهویژه در میان مردان، کاهش پیدا کند.
این نکته مهم است، چون نشان میدهد طول عمر یک ویژگی ثابت و تغییرناپذیر نیست. اگر سبک زندگی یک جامعه تغییر کند، الگوی سلامت و طول عمر آن نیز میتواند تغییر کند.
ژاپن پیرتر میشود، اما جمعیتش کوچکتر
#رکورد ۱۰۷ هزار صدساله در نگاه اول یک خبر کاملاً مثبت به نظر میرسد، اما برای ژاپن یک روی دیگر هم دارد.
این کشور همزمان با افزایش تعداد سالمندان با کاهش جمعیت و کاهش نرخ تولد روبهرو است. آسوشیتدپرس گزارش داده که حدود ۳۰ درصد جمعیت ژاپن ۶۵ سال یا بیشتر دارند و پیشبینیهای جمعیتی نشان میدهد سهم سالمندان در دهههای آینده باز هم افزایش خواهد یافت.
به همین دلیل دولت ژاپن با یک تناقض جدی روبهرو است: مردم بیشتر عمر میکنند، اما تعداد افراد جوان و نیروی کار کاهش مییابد.
افزایش تعداد سالمندان فشار بیشتری بر نظام بازنشستگی، خدمات درمانی و مراقبت از سالمندان وارد میکند. گزارش استریتستایمز نیز رکورد جدید صدسالهها را همزمان با افزایش هزینههای رفاه اجتماعی بررسی کرده است.
آیا میتوان راز ژاپنیها را تقلید کرد؟
#تا حدی میتوان از این تجربه درس گرفت، اما نمیتوان انتظار داشت با خوردن یک غذای ژاپنی یا انجام یک عادت خاص، عمر انسان به ۱۰۰ سال برسد.
شواهد موجود بیشتر از یک بسته چندعاملی حمایت میکنند: تغذیه متعادل، فعالیت بدنی، ارتباطات اجتماعی، کاهش برخی عوامل خطر، مراقبت پزشکی مناسب و شرایط بهداشتی بهتر.
ژنتیک نیز احتمالاً بیتأثیر نیست؛ مطالعات مربوط به جمعیتهای بسیار سالخورده، از جمله اوکیناوا، نقش احتمالی زمینه ژنتیکی را نیز بررسی کردهاند. اما ژنتیک بهتنهایی توضیحدهنده رکورد ژاپن نیست.
بنابراین اگر بخواهیم داستان ژاپن را در یک جمله خلاصه کنیم، بهتر است بگوییم: راز طول عمر ژاپنیها یک راز واحد نیست؛ نتیجه دههها ترکیب تغذیه، سبک زندگی، مراقبت پزشکی، بهداشت عمومی، شرایط اجتماعی و عوامل ژنتیکی است.
و شاید مهمتر از تعداد افرادی که به ۱۰۰ سالگی میرسند، این باشد که چند سال از این زندگی طولانی را میتوانند سالم، مستقل و فعال زندگی کنند؛ موضوعی که خود مقامهای ژاپنی نیز در واکنش به آمار جدید بر آن تأکید کردهاند.
