پژوهشگران در آزمایشی روی جانورانی نزدیک به نخستیسانان توانستند با استفاده از نور با طول موج نیلی، از بروز نزدیکبینی جلوگیری کنند.
در برخی مطالعات، چشم و روند رشد بینایی در حشرهخواران درختی شباهتهایی با انسان دارد. نور نیلی نیز نوعی نور با طول موج کوتاه است که در محدودهای نزدیک به بنفش قرار میگیرد و به نور فرابنفش که تقریباً نامرئی است، نزدیک محسوب میشود.
در پژوهشی که بهتازگی منتشر شده، دانشمندان دریافتند طول موج مشخصی از طیف نور مرئی میتواند مانع شکلگیری نزدیکبینی در حشرهخواران درختی شود. شاید نام حشرهخوار درختی تصویر یک جونده کوچک را به ذهن بیاورد، اما این نام چندان دقیق نیست؛ این پستانداران ارتباط نزدیکی با نخستیسانان دارند و ساختار چشمشان برای مطالعه نزدیکبینی، یعنی همان نزدیکبینی چشم، بسیار مناسب است. البته این یافته هنوز کاربرد عملی مشخصی برای انسان ندارد، اما میتواند گامی مهم در این مسیر باشد.
امروزه نزدیکبینی بسیار شایع است. نویسندگان مقاله که در مجله علمی Cell Reports Medicine منتشر شده، میگویند حدود 2.8 میلیارد نفر در جهان اکنون به نزدیکبینی مبتلا هستند و انتظار میرود این رقم تا سال 2050 به 4.8 میلیارد نفر برسد؛ پدیدهای که از آن با عنوان انفجار نزدیکبینی یاد شده. نزدیکبینی معمولاً بهخوبی قابل اصلاح است، اما به نظر میرسد برخی عوامل موجود در محیط زندگی انسان در افزایش آن نقش دارند. از سوی دیگر، بسیاری از مردم در آمریکا و دیگر نقاط جهان به عینک ارزانقیمت و خدمات مناسب مراقبت از بینایی دسترسی ندارند. به همین دلیل، پیشگیری از عوامل محیطی قابلکنترل میتواند بهترین راهکار باشد.
هفت پژوهشگر مستقر در بیمارستان کودکان سینسیناتی که این مطالعه را انجام دادهاند، عمدتاً چشمپزشک کودکان هستند؛ موضوعی که با توجه به ظهور معمول نزدیکبینی در دوران کودکی اهمیت دارد. این عارضه اغلب در سالهای نخست زندگی آغاز میشود؛ زمانی که عدسی چشم رشد میکند و تغییر شکل میدهد. پژوهشگران توضیح میدهند که انسانها معمولاً با دوربینی به دنیا میآیند. چشم نوزاد در زمان تولد هنوز به بلوغ کامل نرسیده و در ماهها و سالهای ابتدایی زندگی بهسرعت تغییر کرده، خود را با شرایط جدید تطبیق میدهد و توانایی تمرکز پیدا میکند.
با افزایش سن، چشم در واکنش به محرکهای محیطی رشد میکند و در حالت ایدهآل به شکل متعادلی میرسد که امکان دیدن اشیای نزدیک و دور را فراهم میکند. اما وقتی این محرکها تعادل مناسبی نداشته باشند، چشم ممکن است بیش از حد به رشد طولی خود ادامه دهد؛ عاملی که دید نزدیک را بهتر میکند اما موجب تار شدن اجسام دور میشود. دانشمندان هنوز تمام عوامل مؤثر بر این تعادل را نمیشناسند. حشرهخواران درختی نیز همین سازوکار را با انسانها به اشتراک میگذارند. پژوهشگران در آزمایش خود، برای این جانوران عینکی ساختند که روی یکی از چشمها عدسی ایجادکننده نزدیکبینی داشت، در حالی که چشم دیگر بدون این عدسی باقی ماند تا بهعنوان نمونه کنترل، رشد طبیعی آن بررسی شود.
نور نیلی چگونه از نزدیکبینی جلوگیری کرد؟
#دانشمندان در شرایطی با نور سفید و طیف گسترده، عدسی چشم حشرهخواران درختی را بررسی کردند تا مشخص شود چه طول موجهایی میتوانند از آن عبور کنند. در عدسی انسان، مرزی در حدود 400 نانومتر وجود دارد که پژوهشگران احتمال میدهند برای حفظ عملکرد کامل بینایی اهمیت داشته باشد. مطالعات قبلی روی موشها نشان داده بود نور فرابنفش نوع A یا UVA که طول موج آن کمتر از 400 نانومتر و خارج از محدوده نور مرئی است، میتواند از نزدیکبینی جلوگیری کند. اما در آزمایش جدید روی حشرهخواران درختی، الگوی مشابهی کمی بالاتر از این مرز، یعنی در محدوده حدود 435 تا 440 نانومتر، مشاهده شد.
این محدوده به بخش نیلی طیف نور مرئی تعلق دارد؛ ناحیهای که بین نور بنفش و آبی قرار گرفته است. پژوهشگران برای بررسی این یافته، نور نیلی را به نور سفید با طیف گسترده اضافه کردند. آنها در نتیجهگیری خود اعلام کردند که افزودن نور با طول موج نیلی، تغییرات انکساری ناشی از عدسی ایجادکننده نزدیکبینی را بهطور کامل متوقف کرد و چشمهایی به وجود آورد که تقریباً با چشمهای گروه کنترل یکسان بودند. همچنین این نور توانست افزایش غیرطبیعی طول محوری چشم را که در نزدیکبینی القایی ایجاد میشود، از بین ببرد.
از آنجا که حشرهخواران درختی جانورانی نزدیک به نخستیسانان هستند و ساختار چشم آنها نسبت به موشها شباهت بیشتری به چشم انسان دارد، این نتایج احتمال میدهد که چنین سازوکاری در انسان نیز وجود داشته باشد. نزدیکبینی قابل درمان است و افراد زیادی هماکنون با آن زندگی میکنند، اما از نظر اخلاقی نمیتوان این عارضه را عمداً در انسان ایجاد کرد یا کودکان را با عدسیای آزمایش کرد که هیچ اثر درمانی ندارد و نقش گروه کنترل را ایفا میکند.
با این حال، شاید برای استفاده از این یافته اصلاً نیازی به مداخله مستقیم روی تکتک افراد نباشد. پژوهشگران توضیح میدهند که نور نیلی که در آزمایش توانست با اثربخشی 100 درصدی از نزدیکبینی جلوگیری کند، سهم بسیار کمی در توزیع طیفی نور لامپهای فلورسنت و LEDهای سفید گرم دارد؛ در حالی که این منابع نوری از گزینههای رایج صنعت روشنایی هستند.
این موضوع میتواند راه را برای یک راهکار عمومی هموار کند. همانطور که با افزودن فلوراید به آب آشامیدنی یا ید به نمک خوراکی میتوان از طریق یک تغییر عمومی در سلامت جامعه اثر گستردهای ایجاد کرد، شاید افزایش سهم نور نیلی در منابع روشنایی مورد استفاده در مدارس و فضاهای عمومی نیز روزی بتواند به کاهش شیوع نزدیکبینی کمک کند.
