برای نخستین بار، پزشکان در بریتانیا از هوش مصنوعی بهصورت زنده و حین جراحی مغز برای کمک به برداشتن تومور استفاده کردند؛ فناوریای که به تیم جراحی اجازه داد ساختارهای حساس مغز را در لحظه شناسایی کند و خطر آسیب به اعصاب بینایی را کاهش دهد. این عمل در بیمارستان ملی نورولوژی و جراحی مغز و اعصاب لندن انجام شد.
بیمار این جراحی Rhys Hibbert، مرد ۴۸ سالهای از بدفوردشر انگلستان بود که به توموری حدود ۱۱ میلیمتری در غده هیپوفیز مبتلا شده بود. محل این تومور بسیار حساس است؛ زیرا غده هیپوفیز، رگهای خونی و اعصاب مرتبط با بینایی در فضای بسیار کوچکی کنار یکدیگر قرار دارند و حتی یک خطای چند میلیمتری میتواند پیامدهایی مانند نابینایی یا سکته ایجاد کند.
نکته مهم این فناوری این است که هوش مصنوعی فقط تصاویر اسکنهای قبلی بیمار را بررسی نمیکرد، بلکه ویدئوی زنده جراحی را در همان لحظه تحلیل میکرد. سیستم توسعهیافته در دانشگاه کالج لندن، ساختارهای حیاتی مانند اعصاب، رگهای خونی و بافتهای مختلف را شناسایی و با رنگبندی مشخص میکرد تا جراح بتواند مناطق پرخطر را بهتر تشخیص دهد.
این سیستم با استفاده از صدها ویدئوی جراحی واقعی و حاشیهنویسیشده آموزش داده شده است. هدف آن جایگزین کردن جراح نیست، بلکه ارائه اطلاعات اضافی در لحظه برای کمک به تصمیمگیری پزشک است. سیستم همچنین قابلیت شناسایی ابزارهای جراحی و بررسی تعامل ابزار با بافت را دارد و پژوهشگران امیدوارند در آینده بتواند در جراحیهای پیچیدهتر نیز مورد استفاده قرار گیرد.
عمل جراحی در ماه مه ۲۰۲۶ انجام شد و پس از آن مشخص شد که تومور با موفقیت برداشته شده و بینایی بیمار حفظ شده است. هیبرت پس از بیدار شدن از عمل اعلام کرد که دیدش به شکل محسوسی بهتر شده است. طبق گزارش بیمارستان، او ظرف یک هفته توانست بدون عینک یا عصا راه برود و بعدتر نیز به محل کار خود بازگشت.
این فناوری هنوز در مرحله آزمایشی و تحقیقاتی قرار دارد و به معنای آن نیست که جراحی مغز از این پس توسط هوش مصنوعی انجام میشود. با این حال، موفقیت این مورد میتواند گام مهمی در مسیر استفاده از هوش مصنوعی برای افزایش دقت جراحی و کاهش آسیب به بافتهای سالم باشد. پژوهشهای جدید نیز نشان میدهند که استفاده از هوش مصنوعی و تصویربرداری پیشرفته در جراحی تومورهای مغزی بهسرعت در حال توسعه است، اما برای استفاده گسترده بالینی همچنان به ارزیابیهای بیشتری نیاز است.
مشخصات این جراحی تاریخی
# | مورد | جزئیات |
| کشور | بریتانیا |
| محل جراحی | National Hospital for Neurology and Neurosurgery، لندن |
| بیمار | Rhys Hibbert، ۴۸ ساله |
| نوع تومور | تومور غده هیپوفیز |
| اندازه تومور | حدود ۱۱ میلیمتر |
| نقش هوش مصنوعی | تحلیل زنده تصاویر جراحی و شناسایی ساختارهای حساس |
| نتیجه | برداشتن موفق تومور و حفظ بینایی بیمار |
| توسعهدهنده فناوری | University College London |
آیا این نخستین جراحی مغز با کمک هوش مصنوعی است؟
این مورد بهعنوان نخستین استفاده از هوش مصنوعی برای کمک زنده و لحظهای به جراح در حین جراحی مغز روی یک بیمار گزارش شده است.
آیا هوش مصنوعی خودش جراحی را انجام داد؟
خیر. جراحان عمل را انجام دادند و هوش مصنوعی با تحلیل تصاویر زنده، ساختارهای حساس را مشخص و به تصمیمگیری تیم پزشکی کمک کرد.
آیا بینایی بیمار کاملاً حفظ شد؟
طبق گزارش UCL و بیمارستان، جراحی موفق بود و بینایی بیمار حفظ شد؛ خود بیمار نیز پس از عمل از بهبود قابلتوجه دیدش خبر داد.
آیا این فناوری در اختیار همه بیمارستانها قرار گرفته است؟
خیر. فناوری فعلاً در قالب یک کارآزمایی بالینی و پژوهشی مورد استفاده قرار گرفته و برای استفاده گسترده به ارزیابیهای بیشتر نیاز دارد.
