اگر عادت دارید از هر مطلب، پیام، محصول، دستور غذا یا صفحهای که میبینید اسکرینشات بگیرید تا بعداً آن را به یاد بیاورید، یک پژوهش جدید هشدار جالبی دارد: همین کار ممکن است در برخی شرایط نتیجه معکوس داشته باشد و باعث شود اطلاعات را کمتر به خاطر بسپارید. این مطالعه در ژورنال Memory & Cognition منتشر شده و پژوهشگران دانشگاه بینگهمتون آن را روی ۸۹۲ نفر در هفت آزمایش بررسی کردهاند.
در این آزمایشها، شرکتکنندگان تصاویری را روی گوشی خود مشاهده کردند؛ از برخی تصاویر اسکرینشات گرفتند و برخی دیگر را فقط تماشا کردند. پس از مدتی، افرادی که از تصاویر اسکرینشات گرفته بودند، در یادآوری جزئیات همان تصاویر عملکرد ضعیفتری داشتند. حتی در برخی آزمایشها، آنها در تشخیص اینکه کدام تصویر را ذخیره کردهاند و کدام را فقط دیدهاند نیز مشکل داشتند.
محققان این پدیده را با مفاهیمی مانند «برونسپاری شناختی» (Cognitive Offloading) توضیح میدهند؛ یعنی وقتی مغز تصور میکند اطلاعات در جای دیگری، مثلاً گوشی، ذخیره شده است، ممکن است انرژی و توجه کمتری برای ثبت آن در حافظه اختصاص دهد. کاهش تمرکز و جدا شدن ذهنی از محتوایی که در حال ثبت آن هستیم نیز از توضیحات احتمالی دیگر عنوان شده است.
این موضوع البته به معنی آن نیست که هر بار عکس یا اسکرینشات گرفتن به حافظه آسیب میزند یا باید این قابلیت را کنار بگذارید. پژوهشگران میگویند اگر تصاویر ذخیرهشده را بعداً مرور کنید و از آنها برای یادآوری استفاده کنید، میتوانند بهعنوان یک ابزار کمکی مفید باشند؛ مشکل بیشتر زمانی ایجاد میشود که هزاران عکس و اسکرینشات ذخیره کنیم و تقریباً هیچوقت سراغ آنها نرویم.
نکته مهم دیگر این است که مطالعه حاضر به معنی ایجاد آسیب دائمی یا بیماری حافظه نیست. آزمایشها بیشتر یک افت عملکرد در وظایف مشخص حافظه را نشان دادهاند و خود پژوهشگران نیز نسبت به تعمیم مستقیم نتایج آزمایشگاهی به تمام موقعیتهای زندگی روزمره احتیاط کردهاند.
برای افرادی که واقعاً میخواهند چیزی را به خاطر بسپارند، نوشتن نکات مهم با کلمات خودشان، توضیح دادن مطلب برای دیگران یا امتحان کردن خود بدون نگاه کردن به منبع میتواند از ذخیره کردن صرف یک تصویر مؤثرتر باشد. بنابراین شاید بهتر باشد بهجای اینکه حافظه گوشی را با صدها اسکرینشات پر کنیم، گاهی چند خط از اطلاعات مهم را واقعاً یاد بگیریم.
