اصلاح ژنتیکی جنین انسان همچنان موضوعی بهشدت بحثبرانگیز است؛ بهویژه پس از آنکه هه جیانکوی، دانشمند چینی، هشت سال پیش با استفاده از روش محبوب اصلاح ژن کریسپر (CRISPR) دست به این کار زد و با اجازه دادن به رشد و تولد این جنینها، جهان را شوکه کرد.
موافقان این فناوری میگویند اصلاح ژنتیکی میتواند امکان درمان بیماریها را از روشهای نوین و قدرتمندی فراهم کند. این در حالی است که منتقدان، آن را با بهنژادی (Eugenics) مقایسه میکنند و هشدار میدهند که این اقدام با اجازه دادن به والدین برای انتخاب ویژگیهای ظاهری مطلوب، بدعت خطرناکی را پایهگذاری میکند.
بنابراین جای شگفتی نیست که جدیدترین تلاش برای اصلاح زایگوتهای انسانی (جنین در نخستین مرحله تکسلولی)، بار دیگر آتش اختلافات را شعلهور کرده است. بر اساس جزئیات آمده در یک مقاله علمی که هنوز مورد داوری همتا (Peer review) قرار نگرفته، تیمی به سرپرستی دیتر اگلی، متخصص ژنتیک دانشگاه کلمبیا، از تکنیکی به نام اصلاح باز استفاده کردهاند که اساسا برای تغییر در یک رشته منفرد از دیانای و اصلاح دو بخش ژنومی به کار میرود.
همانطور که دانشمندان در مقاله خود اشاره کردهاند، هدف این پروژه ارائه روشهای درمانی امیدبخش یا پزشکی جدید نبوده است؛ بلکه آنها تلاش کردند نشان دهند اصلاح باز، روشی کارآمد برای اصلاح توالی دیانای در جنینها است، بدون اینکه آسیبهای ناشی از تلاشهای پیشین با فناوری کریسپر را به همراه داشته باشد.
با این حال، نشریه ساینتیفیک امریکن گزارش میدهد که این تحقیق جدید میتواند زمینهساز کارهای بحثبرانگیزتری در آینده شود، هرچند که این جنینها به مرحله تولد نرسیدهاند. الکسیس کومور، پژوهشگر پیشگام در اصلاح ژنوم که در توسعه کریسپر نیز نقش داشته است، به این نشریه گفت:
دیگر کار از کار گذشته است.
کومور استدلال کرد که در غیاب نظارتهای قانونی سختگیرانه در ایالات متحده آمریکا، اگلی و همکارانش احتمالا یک توافق اخلاقی سنتی را زیر پا گذاشتهاند؛ اقدامی که به گفته او، قفل سد را میشکند و سیلاب این دست پژوهشها را روانه میکند.
این متخصص ژنتیک مطالعه اخیر را دروازهای به سوی دستکاری جنین برای اصلاح و ارتقای ویژگیهای انسانی نامید که نشاندهنده تداوم جنجالها در این حوزه است.
این پژوهش از سوی شرکت نوکلئوس ژنومیکس نیز حمایت میشود؛ شرکتی که جنینهای حاصل از لقاح آزمایشگاهی یا آیویاف (IVF) را برای شناسایی اختلالات ژنتیکی غربالگری میکند و پیش از این نیز به دلیل ادعاهایش، با حواشی زیادی روبهرو بوده است.
به زبان ساده، اصلاح باز به جای حذف کامل بخشهایی از دیانای که در روش کریسپر انجام میشود، برشهای بسیار کوچکی در یک رشته منفرد ایجاد میکند. آزمایشهای اولیه در این زمینه نویدبخش بودهاند؛ برای نمونه، سال گذشته یک نوزاد ۹.۵ ماهه به لطف یک ژندرمانی پیشرفته با استفاده از تکنیک اصلاح باز، از یک اختلال ژنتیکی نادر نجات یافت.
بیشتر بخوانید: تماس با آتش ساختار ژنتیکی انسان را تغییر داده است
اگلی و همکارانش در پژوهش خود، دو بخش ژنومی مرتبط با ژنهای مدیریت کلسترول و تولید هموگلوبین را هدف قرار دادند. طبق متن مقاله، این انتخاب به دلیل مطالعه گسترده این بخشها در زمینه اصلاح ژنهای پیکری بوده و ربطی به پتانسیل درمانی آنها در سلولهای جنسی نداشته است.
با این حال، نتایج این تحقیق بینقص نبود. به گزارش روزنامه نیویورک تایمز، بسیاری از جنینهای اصلاحشده دارای سلولهایی بودند که از نظر ژنتیکی با یکدیگر تفاوت داشتند؛ پدیدهای که موزاییسم نامیده میشود و در صورت رشد زایگوتها و تبدیل آنها به جنین و در نهایت نوزاد، میتواند مشکلات پزشکی جدی ایجاد کند.
آنا ایلتیس، متخصص اخلاق زیستی در دانشگاه ویک فارست که در این پژوهش مشارکتی نداشته است، به نیویورک تایمز گفت:
این احتمال وجود دارد که برخی از اثرات مخرب احتمالی، تا پس از تولد خود را نشان ندهند.
با این وجود، محققان این مطالعه همچنان امیدوارند و توضیح میدهند که تا زمان استفاده از این فناوری برای درمان یا پیشگیری از بیماریها، مسیر طولانی در پیش است. ناتان ترف، یکی از نویسندگان این مقاله و مدیر ارشد بالینی شرکت نوکلئوس ژنومیکس، به نیویورک تایمز گفت:
هنوز کارهای زیادی باید انجام شود تا به آن مرحله برسیم، اما این پژوهش ما را به هدف نزدیکتر میکند.
اما دیگران با لحنی بسیار تندتر به این موضوع نگریستهاند. فئودور اورنوف، متخصص ژنتیک دانشگاه کالیفرنیا، برکلی که در این تحقیق حضور نداشته، به این روزنامه گفت:
کاری که آنها در واقع انجام میدهند، ارائه یک کتابچه راهنما به اصلاحکنندگان نوزاد برای فراتر رفتن از مرزهای اخلاقی است.
