قیمت رم از طلا جلو زد؛ بحران حافظه وارد مرحله‌ای بی‌سابقه شد

بازار حافظه کامپیوتر در یکی از عجیب‌ترین دوره‌های تاریخ خود قرار گرفته است. قیمت تراشه‌های DRAM در کره‌جنوبی طی ماه‌های اخیر با سرعتی کم‌سابقه افزایش یافته و حالا قیمت صادراتی این تراشه‌ها به سطحی رسیده که مقایسه آن با طلا، دیگر صرفاً یک تشبیه رسانه‌ای نیست.

داده‌های جدید نشان می‌دهند قیمت صادراتی DRAM کره‌جنوبی در ۲۰ روز نخست ماه به حدود ۹۲ هزار دلار برای هر کیلوگرم رسیده است.

بر اساس آمار تجارت کره‌جنوبی، قیمت واحد صادراتی DRAM در این دوره به ۹۲٬۱۸۳ دلار برای هر کیلوگرم رسیده که نسبت به مدت مشابه سال قبل حدود ۴۰۱ درصد افزایش داشته است. این رقم همچنین حدود ۱۲.۵ برابر پایین‌ترین قیمت ثبت‌شده در ژانویه ۲۰۲۳ است؛ در آن زمان هر کیلوگرم DRAM حدود ۷۴۰۰ دلار قیمت داشت.

شدت افزایش قیمت زمانی بیشتر مشخص می‌شود که آن را با طلا مقایسه کنیم. طبق تحلیل داده‌های بازار، قیمت DRAM نسبت به کف سال ۲۰۲۳ حدود ۱۲.۵ برابر شده، در حالی که قیمت طلا در همین بازه حدود ۲.۴ برابر افزایش یافته است.

مهم‌ترین عامل این بحران را باید در رشد انفجاری زیرساخت‌های هوش مصنوعی جست‌وجو کرد. شرکت‌های بزرگ تولیدکننده حافظه بخش بیشتری از ظرفیت خطوط تولید خود را به حافظه‌های مورد استفاده در مراکز داده و شتاب‌دهنده‌های هوش مصنوعی اختصاص داده‌اند.

حافظه‌های HBM که برای پردازنده‌های هوش مصنوعی اهمیت زیادی دارند، حاشیه سود بالایی برای تولیدکنندگان ایجاد می‌کنند. در نتیجه بخشی از ظرفیت تولیدی که می‌توانست به DRAM معمولی مورد استفاده در کامپیوترها، لپ‌تاپ‌ها و گوشی‌ها اختصاص پیدا کند، به سمت بازار هوش مصنوعی رفته است.

همین تغییر باعث شده کمبود حافظه‌های معمولی به بازار مصرف‌کننده نیز سرایت کند. تحلیل‌های بازار نشان می‌دهند فشار تقاضای مراکز داده هوش مصنوعی در سال‌های ۲۰۲۶ و ۲۰۲۷ نیز می‌تواند ادامه داشته باشد.

شرکت‌هایی مانند Samsung، SK hynix و Micron از بازیگران اصلی بازار حافظه هستند و افزایش قیمت DRAM به رشد درآمد و سودآوری آنها کمک کرده است. در همین شرایط، رقابت برای تأمین ظرفیت تولید حافظه به یکی از موضوعات مهم صنعت نیمه‌رسانا تبدیل شده است.

حتی شرکت‌های بزرگ فناوری نیز برای تضمین دسترسی خود به حافظه مورد نیاز، قراردادهای تأمین بلندمدت و سرمایه‌گذاری‌های سنگینی انجام می‌دهند. برای نمونه، گزارش‌های اخیر نشان می‌دهد Nvidia تعهدات مالی قابل توجهی برای تأمین حافظه مورد نیاز آینده خود در نظر گرفته است.

بحران حافظه فقط تولیدکنندگان تراشه را تحت تأثیر قرار نمی‌دهد. افزایش قیمت DRAM و سایر انواع حافظه می‌تواند هزینه تولید محصولات الکترونیکی را نیز بالا ببرد.

گوشی‌های هوشمند، لپ‌تاپ‌ها، کامپیوترهای شخصی، کنسول‌های بازی و حتی برخی تجهیزات الکترونیکی به حافظه DRAM و NAND وابسته هستند. در صورت ادامه کمبود، شرکت‌های سازنده یا مجبور به افزایش قیمت محصولات خواهند شد یا برای کنترل هزینه‌ها، ظرفیت حافظه برخی مدل‌ها را کاهش خواهند داد. گزارش‌های بازار پیش‌تر نیز از افزایش ۸۰ تا ۹۰ درصدی قیمت انواع حافظه در سه‌ماهه نخست ۲۰۲۶ نسبت به فصل قبل خبر داده بودند.

برخی تحلیلگران حتی انتظار دارند موج افزایش قیمت حافظه در ادامه سال نیز متوقف نشود. برآوردهای منتشرشده در صنعت از احتمال افزایش بیشتر قیمت DRAM در فصل‌های سوم و چهارم ۲۰۲۶ حکایت دارد.

هنوز نمی‌توان گفت قیمت‌های فعلی برای همیشه باقی خواهند ماند، اما شرایط کنونی با دوره‌های معمول افزایش و کاهش قیمت حافظه تفاوت دارد. این بار تقاضای بسیار بزرگ مراکز داده هوش مصنوعی با محدودیت ظرفیت تولید هم‌زمان شده است.

از طرف دیگر، افزایش سریع قیمت‌ها ممکن است تولیدکنندگان را به سرمایه‌گذاری بیشتر برای توسعه ظرفیت ترغیب کند. با این حال، راه‌اندازی خطوط جدید تولید تراشه زمان‌بر است و بنابراین احتمالاً بازار حافظه برای مدتی همچنان با کمبود و قیمت‌های بالا دست‌وپنجه نرم خواهد کرد.

در نتیجه، رقابت بر سر حافظه حالا دیگر فقط مسئله کاربران کامپیوتر نیست؛ هوش مصنوعی عملاً در حال تغییر اقتصاد صنعت حافظه است و قیمت رم به یکی از واضح‌ترین نشانه‌های این تغییر تبدیل شده است.