بیت‌کوین زیر ۸۰ هزار دلار، نفت بالای ۱۰۰ دلار؛ سرمایه‌ها به کدام بازار پناه می‌برند؟

بازارهای مالی جهان در روزهای اخیر با ترکیبی کم‌سابقه از تنش‌های ژئوپلیتیکی، جهش قیمت نفت، افزایش نگرانی‌های تورمی و احتمال بالا رفتن نرخ بهره روبه‌رو شده‌اند. در چنین شرایطی بیت‌کوین که زمانی از سوی بخشی از سرمایه‌گذاران به‌عنوان «طلای دیجیتال» معرفی می‌شد، دوباره رفتاری شبیه دارایی‌های پرریسک از خود نشان داده و به زیر محدوده ۸۰ هزار دلار سقوط کرده است.

در طرف مقابل، قیمت نفت برنت تحت تأثیر اختلال در عرضه خاورمیانه به بالای ۱۰۰ دلار رسیده و در مقطعی به نزدیکی ۱۱۰ دلار نیز صعود کرده است. رویترز گزارش داده که در هفته منتهی به ۹ سپتامبر، نگرانی‌های ناشی از افزایش قیمت انرژی باعث شد سرمایه‌گذاران ۱۵.۵۲ میلیارد دلار از صندوق‌های سهام جهانی خارج کنند.

رابطه نفت و بیت‌کوین مستقیم نیست، اما افزایش شدید قیمت نفت می‌تواند از چند مسیر به بازار رمزارز فشار وارد کند. مهم‌ترین مسیر، تورم است.

وقتی نفت گران می‌شود، هزینه حمل‌ونقل، تولید، انرژی و در نهایت قیمت بسیاری از کالاها و خدمات افزایش پیدا می‌کند. اگر این افزایش قیمت‌ها پایدار باشد، بانک‌های مرکزی ممکن است برای مهار تورم مجبور شوند نرخ بهره را بالاتر نگه دارند یا حتی دوباره افزایش دهند.

اکنون همین نگرانی در آمریکا جدی‌تر شده است. داده‌های تورم ماه اوت نشان داد تورم سالانه به ۳.۴ درصد رسیده و تورم هسته نیز ۲.۴ درصد بوده است. هم‌زمان افزایش قیمت انرژی باعث شده احتمال افزایش نرخ بهره فدرال رزرو در نشست سپتامبر به حدود ۸۵ درصد برسد.

برای بیت‌کوین چنین شرایطی معمولاً مطلوب نیست. نرخ بهره بالاتر باعث می‌شود نگهداری دارایی‌های کم‌ریسک و درآمدزا جذاب‌تر شود و در مقابل، سرمایه‌گذاری روی دارایی‌هایی مانند رمزارزها، سهام رشدی و سایر دارایی‌های پرنوسان با ریسک بیشتری همراه شود.

پاسخ کوتاه این است: همه سرمایه‌ها به یک مقصد مشخص نمی‌روند.

بخشی از پول به سمت ابزارهای نقدشونده و کم‌ریسک‌تر حرکت کرده است. داده‌های جریان سرمایه نشان می‌دهد در هفته منتهی به ۹ سپتامبر، صندوق‌های اوراق قرضه جهانی ۸.۹۵ میلیارد دلار ورود سرمایه داشتند و صندوق‌های بازار پول نیز ۱۰.۷۲ میلیارد دلار جذب کردند. در مقابل، صندوق‌های سهام جهانی با خروج ۱۵.۵۲ میلیارد دلاری روبه‌رو شدند.

این آمار یک نکته مهم را نشان می‌دهد: در شرایط فعلی سرمایه‌گذاران لزوماً به دنبال یک دارایی واحد برای پناه گرفتن نیستند؛ بلکه بخشی از سبد خود را از دارایی‌های پرریسک خارج کرده و به سمت نقدینگی، بازار پول و اوراق با درآمد ثابت می‌برند.

البته این روند به معنای خروج کامل سرمایه از بازار سهام نیست. در همان هفته، صندوق‌های سهام اروپا و آسیا به ترتیب با ۱۱.۱۶ و ۳.۰۳ میلیارد دلار ورود سرمایه مواجه شدند و برخی صندوق‌های بخشی نیز همچنان سرمایه جذب کردند. بنابراین واکنش سرمایه‌گذاران بیشتر به شکل کاهش ریسک و جابه‌جایی درون سبدها دیده می‌شود تا فرار کامل از بازارهای مالی.

در چنین شرایطی، طلا همچنان یکی از مهم‌ترین گزینه‌های سرمایه‌گذاران برای کاهش ریسک محسوب می‌شود؛ هرچند عملکرد آن در بحران‌های امسال نشان داده که حتی طلا نیز همیشه بدون نوسان و مصون از فشار بازار نیست.

داده‌های State Street نشان می‌دهد صندوق‌های قابل معامله با پشتوانه طلا در ماه اوت ۲۰۲۶ حدود ۱۷.۱ میلیارد دلار سرمایه جدید جذب کرده‌اند و مجموع ورود سرمایه به این صندوق‌ها از ابتدای سال به ۲۷.۷ میلیارد دلار رسیده است.

شورای جهانی طلا نیز پیش‌تر اعلام کرده بود که در ماه ژوئیه حدود ۳ میلیارد دلار سرمایه جدید وارد ETFهای طلا شده است.

بنابراین اگر سؤال این باشد که در شرایط افزایش ریسک ژئوپلیتیکی و نگرانی از تورم، کدام دارایی همچنان مورد توجه سرمایه‌گذاران قرار دارد، طلا یکی از مهم‌ترین پاسخ‌هاست.

یکی از نکات مهم این روزهای بازار این است که رفتار بیت‌کوین بیش از گذشته به بازارهای سنتی شباهت پیدا کرده است.

بیت‌کوین در دوره‌هایی تلاش کرده بود خود را به‌عنوان دارایی مستقل از نظام مالی سنتی و حتی جایگزینی برای طلا معرفی کند؛ اما در زمان‌هایی که نقدینگی جهانی کاهش پیدا می‌کند و سرمایه‌گذاران از ریسک فرار می‌کنند، قیمت این رمزارز نیز می‌تواند به‌شدت تحت فشار قرار بگیرد.

در ماه‌های اخیر نیز تحلیل‌های بازار نشان داده‌اند که افزایش بازده اوراق خزانه آمریکا و بالا رفتن قیمت نفت، اشتهای سرمایه‌گذاران برای دارایی‌های پرریسک را کاهش داده است. در یک نمونه، زمانی که نفت به محدوده ۱۰۰ دلار نزدیک شد، بیت‌کوین در حالی که سایر دارایی‌های پرریسک نیز تحت فشار بودند، همچنان در محدوده ۷۰ هزار دلار قرار داشت.

بنابراین نمی‌توان صرفاً با مشاهده افت بیت‌کوین نتیجه گرفت که سرمایه‌گذاران دیگر به رمزارزها علاقه‌ای ندارند. مسئله مهم‌تر، هزینه فرصت سرمایه‌گذاری است؛ وقتی اوراق و ابزارهای کم‌ریسک بازده بیشتری ارائه می‌کنند، نگهداری دارایی پرنوسانی مانند بیت‌کوین دشوارتر می‌شود.

مشکل اصلی برای بازارها فقط قیمت ۱۰۰ دلاری نفت نیست؛ نگرانی اصلی این است که قیمت بالا تا چه مدت ادامه پیدا کند.

آژانس بین‌المللی انرژی در تازه‌ترین برآورد خود اعلام کرده است که عرضه جهانی نفت در سال ۲۰۲۶ ممکن است ۵.۷ میلیون بشکه در روز کاهش پیدا کند؛ افتی که عمدتاً به دلیل ادامه درگیری‌ها و اختلال در جریان نفت خلیج فارس رخ داده است.

رویترز همچنین گزارش داده که در پی اختلال در صادرات منطقه، بخش قابل توجهی از نفت صادراتی خلیج فارس همچنان از مسیرهای غیرشفاف و پرریسک جابه‌جا می‌شود و حجم صادرات منطقه نسبت به دوره قبل از جنگ به شکل محسوسی پایین‌تر است.

اگر این وضعیت ادامه پیدا کند، فشار تورمی می‌تواند ماندگارتر شود. در آن صورت بانک‌های مرکزی با انتخاب دشواری روبه‌رو خواهند شد: از یک طرف رشد اقتصادی در معرض فشار قرار می‌گیرد و از طرف دیگر کاهش نرخ بهره برای تحریک اقتصاد می‌تواند به تشدید تورم منجر شود.

برای بیت‌کوین، محدوده ۸۰ هزار دلار اکنون از نظر روانی اهمیت زیادی دارد. سقوط به زیر این سطح به‌خودی‌خود به معنی شروع یک بازار نزولی بلندمدت نیست، اما نشان می‌دهد بازار در حال حاضر قدرت کافی برای نادیده گرفتن عوامل کلان اقتصادی را ندارد.

اگر قیمت نفت پایین بیاید، فشار تورمی کاهش پیدا کند و انتظارات برای افزایش نرخ بهره آرام شود، شرایط می‌تواند برای دارایی‌های ریسکی از جمله بیت‌کوین بهتر شود. در مقابل، ادامه بحران انرژی، افزایش بازده اوراق و سیاست پولی سخت‌گیرانه می‌تواند فشار فروش را بیشتر کند.

در چنین شرایطی حتی ورود سرمایه به ETFهای بیت‌کوین نیز به‌تنهایی برای تغییر روند بازار کافی نیست و سرمایه‌گذاران بیشتر از گذشته به جریان نقدینگی، نرخ بهره، دلار و وضعیت بازارهای سهام توجه می‌کنند.

تصویر فعلی بازار بیشتر شبیه چرخش سرمایه است تا فرار کامل از بازارهای مالی. بخشی از سرمایه از سهام و رمزارزهای پرریسک خارج شده، بخشی وارد صندوق‌های بازار پول و اوراق شده و طلا نیز همچنان شاهد تقاضای قابل توجهی است.

به همین دلیل، پاسخ این سؤال که «سرمایه‌ها از بیت‌کوین به کجا می‌روند؟» یک جواب ساده ندارد. در شرایط فعلی، نقدینگی، اوراق، بازار پول و طلا مهم‌ترین مقصدهای دفاعی سرمایه هستند، در حالی که سرمایه‌گذاران همچنان در برخی بازارهای سهام و بخش‌های مرتبط با انرژی نیز فرصت‌هایی پیدا می‌کنند.

نکته مهم برای سرمایه‌گذاران ایرانی نیز این است که افت یا رشد بیت‌کوین به‌تنهایی نباید مبنای تصمیم‌گیری قرار گیرد. قیمت دلار، تتر، طلای جهانی، طلای داخلی و شرایط بازارهای بین‌المللی همگی می‌توانند بر ارزش دارایی‌های یک سرمایه‌گذار ایرانی اثر بگذارند. بنابراین شرایط فعلی بیش از هر چیز، دوره‌ای برای مدیریت ریسک و پرهیز از تصمیم‌های هیجانی است.