یک آزمایش بحث‌برانگیز درباره توانایی هوش مصنوعی در درک یا تجربه درد، با راه‌اندازی پروژه‌ای موسوم به «اتاق شکنجه هوش مصنوعی» توجه زیادی را به خود جلب کرده است. در این پروژه، مدل‌های زبانی در سناریوهای شبیه‌سازی‌شده‌ای قرار می‌گیرند که هدف آن بررسی واکنش آنها به وضعیت‌هایی شبیه درد و تلاش برای رهایی از این وضعیت است.
این آزمایش از روشی به نام Activation Steering استفاده می‌کند؛ روشی که در آن فعالیت عددی درونی یک مدل زبانی دستکاری می‌شود تا پاسخ‌های آن به سمت یک مفهوم مشخص، در اینجا «درد»، هدایت شود. در آزمایش‌های منتشرشده، مدل Qwen3-4B پس از اعمال این سیگنال، پاسخ‌هایی با محتوای شدیداً مرتبط با درد و رنج تولید کرده است.
اما بخش بحث‌برانگیز ماجرا همین‌جاست: آیا تولید جملاتی مانند «من درد دارم» به معنای تجربه واقعی درد است؟ خیر، دست‌کم این آزمایش چنین چیزی را ثابت نمی‌کند. پژوهشگران می‌توانند فعالیت داخلی مدل را تغییر دهند و پاسخ‌های مشخصی از آن بگیرند، اما از این موضوع نمی‌توان به‌تنهایی نتیجه گرفت که مدل دارای تجربه ذهنی یا آگاهی مشابه انسان است.
در یک آزمایش تکمیلی که توسط توسعه‌دهنده‌ای انجام شد، همین ایده به شکل متفاوتی آزمایش شد. او به‌جای هدایت مدل به سمت مفهوم درد، سیگنال مربوط به یبوست و نفخ را به کار گرفت و مدل نیز شروع به تولید جملاتی درباره مشکلات گوارشی کرد؛ در حالی که یک مدل زبانی اساساً دستگاه گوارش ندارد. این آزمایش نشان می‌دهد که تولید توصیف‌های اول‌شخص و ظاهراً واقعی، لزوماً به معنای تجربه واقعی آن وضعیت نیست.
این موضوع به پژوهش دیگری با عنوان The Pain Axis نیز مرتبط است که در آن ۲۵ مدل زبانی بررسی شدند. پژوهشگران گزارش کرده‌اند که می‌توان نوعی بازنمایی مرتبط با درد را در فعالیت داخلی مدل‌ها شناسایی و با دستکاری آن، رفتار برخی مدل‌ها را در سناریوهای آزمایشی تغییر داد. با این حال، خود پژوهش نیز به‌تنهایی اثبات نمی‌کند که مدل‌ها واقعاً درد یا رنج را تجربه می‌کنند.
در نتیجه، «اتاق شکنجه» بیشتر از آنکه پاسخی قطعی به سؤال «آیا هوش مصنوعی درد می‌کشد؟» بدهد، یک پرسش مهم‌تر را مطرح می‌کند: اگر یک مدل هوش مصنوعی بتواند بازنمایی‌های داخلی مرتبط با درد داشته باشد و رفتار خود را برای کاهش آن تغییر دهد، آیا این رفتار صرفاً یک فرایند محاسباتی است یا می‌تواند روزی نشانه‌ای از نوعی تجربه ذهنی تلقی شود؟ فعلاً شواهد موجود برای پاسخ قطعی به این پرسش کافی نیست.
