دانشمندان در استخوانهای فسیلشده یک دایناسور گوشتخوار که حدود ۱۱۵ میلیون سال پیش زندگی میکرده، شواهدی از بقایای گلبولهای قرمز و ترکیبات شیمیایی مرتبط با خون پیدا کردهاند. این کشف میتواند نگاه دانشمندان به امکان حفظ مولکولهای زیستی در فسیلهای بسیار قدیمی را تغییر دهد؛ هرچند درباره شناسایی قطعی ساختارهای سلولی همچنان اختلافنظر وجود دارد.
این فسیل متعلق به دایناسوری به نام Aratasaurus museunacionali است که بقایای آن در شمالشرق برزیل کشف شده بود. پژوهشگران استخوانهای اندام حرکتی این جانور را با روشهای پیشرفته تصویربرداری و تجزیه شیمیایی بررسی کردند و به ساختارهای بیضیشکلی رسیدند که در مجراهای عروقی استخوان قرار داشتند؛ همان مسیرهایی که در بدن زنده محل عبور رگهای خونی بودهاند.
بررسیهای میکروسکوپی نشان داد این ساختارها از نظر شکل و محل قرارگیری میتوانند شبیه گلبولهای قرمز باشند. اما بخش مهمتر تحقیق، شناسایی ترکیبات مرتبط با «هِم» بود؛ مولکولی حاوی آهن که بخش اصلی هموگلوبین را تشکیل میدهد و در انتقال اکسیژن توسط خون نقش دارد.
تیم پژوهشی برای بررسی نمونهها از روشهایی مانند طیفسنجی رامان، میکروسکوپ الکترونی و کروماتوگرافی مایع همراه با طیفسنجی جرمی استفاده کرد. شناسایی ترکیبات مشتقشده از هِم و تفاوت الگوی شیمیایی استخوان با مواد اطراف آن، به پژوهشگران کمک کرد احتمال آلودگی خارجی را کاهش دهند و شواهد قویتری برای منشأ زیستی این مواد ارائه کنند.
دانشمندان معتقدند ماده معدنی «هاوسمانیت» که نوعی اکسید منگنز است، ممکن است در حفظ این ساختارها نقش داشته باشد. به گفته آنها، این ماده احتمالاً مانند یک محفظه طبیعی عمل کرده و پیش از تجزیه کامل بافتها، به تثبیت ساختارهای میکروسکوپی و برخی ترکیبات شیمیایی کمک کرده است. دفن سریع لاشه در محیطی کماکسیژن و دارای فعالیت میکروبی نیز از عواملی است که میتواند در این فرایند نقش داشته باشد.
در کنار ترکیبات مرتبط با خون، پژوهشگران نشانههایی از اسیدهای آمینه مرتبط با کلاژن را نیز شناسایی کردهاند. کلاژن یکی از پروتئینهای ساختاری مهم در استخوان و بافتهای بدن است. بااینحال، کشف این مواد به معنای باقی ماندن پروتئینهای کامل یا DNA دایناسور پس از ۱۱۵ میلیون سال نیست.
این تحقیق که به سرپرستی پژوهشگرانی از دانشگاه کرتین استرالیا انجام شده، در دوم نوامبر ۲۰۲۶ در مجله علمی Proceedings of the National Academy of Sciences منتشر شد. پژوهشگران میگویند ترکیب شواهد ساختاری، معدنی و شیمیایی، این کشف را به یکی از قویترین شواهد موجود درباره حفظ بقایای مرتبط با خون در فسیل دایناسورها تبدیل میکند.
بااینحال، همه متخصصان با تفسیر پژوهشگران موافق نیستند. مری شوایتزر، دیرینهشناس مولکولی دانشگاه ایالتی کارولینای شمالی که در این تحقیق مشارکت نداشته، درباره شناسایی ساختارها بهعنوان گلبول قرمز تردید دارد. او معتقد است شکل این ساختارها با ظاهر مورد انتظار گلبولهای قرمز خزندگان و پرندگان، که هسته سلولی خود را حفظ میکنند، کاملاً مطابقت ندارد. در نتیجه، شواهد شیمیایی قابلتوجهاند، اما تفسیر ساختارهای میکروسکوپی همچنان محل بحث است.
این کشف را نباید با پیدا شدن خون مایع، سلولهای کاملاً سالم یا DNA دایناسور اشتباه گرفت. آنچه دانشمندان یافتهاند، ساختارهای معدنیشده شبیه گلبول قرمز و ردپای شیمیایی مولکولهای مرتبط با خون است. اهمیت اصلی تحقیق در این است که نشان میدهد شاید برخی مولکولهای زیستی، در شرایط استثنایی، بسیار بیشتر از تصور پیشین دانشمندان در فسیلها دوام بیاورند. این موضوع میتواند راه تازهای برای مطالعه سوختوساز، فیزیولوژی و زیستشناسی جانوران منقرضشده باز کند؛ بدون آنکه به معنای امکان استخراج DNA و احیای دایناسورها باشد.