اختاپوسها میتوانند از شکافهایی عبور کنند که در نگاه اول بسیار کوچکتر از بدنشان به نظر میرسند؛ اما آنها این کار را صرفاً با فشردهکردن بدن انجام نمیدهند. پژوهش تازهای که در مجله علمی Journal of Experimental Biology منتشر شده، نشان میدهد این جانوران برای عبور از سوراخهای تنگ، از یک الگوی حرکتی مرحلهبهمرحله استفاده میکنند.
محققان در این مطالعه رفتار اختاپوسها را هنگام عبور از منافذی با اندازههای متفاوت بررسی کردند. آنها ابتدا فاصله میان چشمهای اختاپوس را اندازه گرفتند؛ زیرا این فاصله میتواند معیاری تقریبی برای اندازه بخش غضروفی و نسبتاً سخت اطراف دستگاه عصبی مرکزی باشد. سپس منافذی بزرگتر و کوچکتر از این اندازه در مسیر حرکت حیوانات قرار دادند.
نتایج نشان داد اختاپوس معمولی برای عبور از سوراخهای نسبتاً بزرگ، از یک روش سهمرحلهای استفاده میکند: ابتدا با یکی از بازوهای خود مسیر را بررسی میکند، سپس چند بازوی دیگر را از سوراخ عبور میدهد و در نهایت با کمک بادکشهای بازوهای عبورکرده، به دیواره تکیه میکند تا باقی بدنش را به سمت دیگر بکشد.
اما وقتی سوراخ تنگتر باشد، این فرایند یک مرحله اضافه پیدا میکند. اختاپوس ابتدا بازوهای باقیمانده را جداگانه از شکاف عبور میدهد و بعد سر و بخش کیسهمانند بدنش، موسوم به مانتل، را با تغییر شکل عضلات از سوراخ رد میکند. به این ترتیب، روش عبور از سه مرحله به چهار مرحله تغییر میکند.
بیشتر بخوانید: اختاپوس ۹ مغز، سه قلب، ۵۰۰ میلیون نورون و خون آبی دارد!
نکته جالب این است که همه گونهها رفتار یکسانی نشان ندادند. در آزمایشها، اختاپوسهای مایایی تمایل چندانی به عبور از منافذ بسیار تنگ نداشتند و در برخی موقعیتها مسیر بزرگتر را انتخاب کردند. این تفاوت نشان میدهد توانایی عبور از شکافهای باریک فقط به انعطافپذیری بدن وابسته نیست و رفتار، گونه و شرایط محیطی نیز میتوانند نقش داشته باشند.
این کشف فقط توضیحی درباره یکی از تواناییهای عجیب اختاپوسها نیست؛ بلکه میتواند به طراحی نسل تازهای از رباتهای امداد و نجات کمک کند. رباتهای فعلی برای ورود به شکافهای باریک معمولاً بدنهای باریک و کشیده دارند و همین موضوع فضای نصب حسگرها و ابزارهای کاربردی را محدود میکند. الگوبرداری از اختاپوس میتواند به ساخت رباتهایی با بازوهای نرم و انعطافپذیر کمک کند که هم از مسیرهای تنگ عبور کنند و هم ابزارهای بیشتری حمل کنند؛ البته ساخت چنین رباتی هنوز با چالش مهندسی مهمی روبهرو است: بازوها باید هم بهاندازه کافی نرم باشند و هم قدرت لازم برای کشیدن بدنه را داشته باشند.
این پژوهش همچنین یادآوری میکند که حد عبور اختاپوس از یک سوراخ، لزوماً فقط به نوک سخت منقار آن محدود نمیشود؛ نحوه قرارگیری بازوها و بخشهای مختلف بدن نیز اهمیت دارد. با این حال، برای تعیین دقیق کوچکترین شکاف قابل عبور و تعمیم نتایج به همه گونههای اختاپوس، به بررسیهای بیشتری نیاز است.