یک گربه پلنگی تسوشیما در ژاپن با دم غیرعادی کوتاه، دانشمندان را با یک معمای ژنتیکی روبهرو کرد. این گربه که در جزیره تسوشیما زندگی میکند، دمی حدود ۱۰.۴ سانتیمتر دارد؛ یعنی تقریباً نصف طول معمول دم در گربههای پلنگی نر این جمعیت. بررسیهای ژنتیکی حالا نشان دادهاند که برخلاف نگرانی اولیه، نشانهای از دورگهشدن اخیر این حیوان با گربههای خانگی وجود ندارد.
گربه پلنگی تسوشیما یکی از جمعیتهای بسیار خاص گربه پلنگی آمور است که فقط در جزیره تسوشیما در ژاپن یافت میشود. این جمعیت وضعیت حفاظتی بسیار نگرانکنندهای دارد و جمعیت آن حدود ۱۰۰ قلاده برآورد شده است. به همین دلیل، هر تغییر غیرمعمول در ظاهر یا ژنتیک این حیوانات میتواند برای پژوهشگران و برنامههای حفاظت از آنها اهمیت زیادی داشته باشد.
ماجرا زمانی جالبتر شد که پژوهشگران متوجه شدند دم این گربه با نمونههای معمولی تفاوت چشمگیری دارد. طول دم حیوان مورد بررسی ۱۰۴ میلیمتر اندازهگیری شد، در حالی که میانگین طول دم گربههای پلنگی نر تسوشیما حدود ۲۴۵ میلیمتر گزارش شده است. تصویربرداری با اشعه ایکس نیز نشان داد بخش انتهایی مهرههای دم به شکل معمول قابل مشاهده نیست و احتمال آسیب یا شکستگی قدیمی هم مطرح شد.
اما کوتاهبودن دم یک سؤال مهم ایجاد کرد: آیا این حیوان حاصل جفتگیری گربه پلنگی با یک گربه خانگی بوده است؟ این فرضیه کاملاً بیدلیل نبود، زیرا گربههای خانگی دمهای کوتاه یا حتی بدون دم دارند و چنین ویژگیهایی در برخی جمعیتهای گربه خانگی شرق آسیا نیز دیده میشود. از طرف دیگر، گربههای خانگی و گربههای پلنگی در جزیره تسوشیما در کنار یکدیگر زندگی میکنند و احتمال انتقال ژن میان آنها از نظر زیستی موضوعی قابل بررسی است.
برای پیدا کردن پاسخ، محققان سراغ بررسی کامل ژنوم رفتند. آنها DNA یک گربه پلنگی دمکوتاه را با ۱۵ گربه پلنگی دیگر از تسوشیما، پنج گربه خانگی ساکن جزیره و چهار گربه پلنگی آمور از سرزمین اصلی مقایسه کردند. نتیجه برخلاف انتظار اولیه بود: گربه دمکوتاه از نظر ژنتیکی در گروه گربههای پلنگی تسوشیما قرار گرفت و تقریباً تمام نشانههای ژنتیکی آن با همین جمعیت همخوانی داشت.
بررسی DNA میتوکندریایی نیز همین نتیجه را تقویت کرد. این حیوان یک هاپلوگروپ مشترک با گربههای پلنگی تسوشیما داشت و در شاخه ژنتیکی گربههای خانگی قرار نمیگرفت. همچنین تحلیلهای آماری مربوط به آمیختگی ژنتیکی، شواهدی از دورگهشدن اخیر این حیوان با گربههای خانگی پیدا نکردند. بنابراین فعلاً نمیتوان کوتاهبودن دم را به دورگهشدن نسبت داد.
پژوهشگران حتی دو ژن شناختهشده مرتبط با دم کوتاه و دم پیچخورده در گربههای خانگی، یعنی HES7 و TBXT، را نیز بررسی کردند. هیچ جهش نامزد با اثر عملکردی قابلتوجهی که بتواند ویژگی مشاهدهشده را توضیح دهد، پیدا نشد. به همین دلیل، علت دقیق این دم کوتاه هنوز مشخص نیست و نمیتوان گفت این ویژگی حتماً ارثی است.
نکته مهم این است که این گربه تنها مورد عجیب مشاهدهشده نیست. پژوهشگران در تصاویر دوربینهای تلهای، چند گربه پلنگی دیگر با دمهای ظاهراً کوتاه یا غیرطبیعی نیز دیدهاند، هرچند امکان گرفتن و بررسی ژنتیکی آنها فراهم نشده است. با این حال، تفاوت زاویه دوربین، وضعیت بدن حیوان و کیفیت تصاویر باعث شده فعلاً نتوان مشخص کرد که همه این موارد دقیقاً یک نوع ناهنجاری هستند یا دلایل متفاوتی دارند.
این کشف از یک جهت دیگر هم اهمیت دارد؛ پژوهشگران آن را نخستین گزارش شناختهشده از یک گربه دمکوتاه در سرده Prionailurus میدانند. با وجود این، دانشمندان تأکید دارند که هنوز برای نتیجهگیری درباره علت این ویژگی زود است. آسیب قدیمی، یک تغییر رشدی یا ژنتیکی ناشناخته و حتی عوامل دیگری که هنوز شناسایی نشدهاند، همچنان میتوانند در این ماجرا نقش داشته باشند.
گربه پلنگی تسوشیما از مدتها قبل به دلیل جمعیت کوچک و تنوع ژنتیکی پایین، یکی از گونههای مهم در برنامههای حفاظتی ژاپن بوده است. مطالعات قبلی نیز نشان دادهاند که این جمعیت از نظر تنوع ژنتیکی وضعیت ضعیفتری نسبت به برخی جمعیتهای گربه پلنگی آمور دارد. به همین دلیل، بررسی دقیق موارد غیرعادی و شناخت ساختار ژنتیکی این حیوانات میتواند در تصمیمگیریهای آینده برای حفظ این جمعیت کوچک مؤثر باشد.
فعلاً بنابراین داستان این گربه بیشتر از اینکه داستان یک دورگه عجیب باشد، نمونهای از یک معمای حلنشده در حیاتوحش است؛ حیوانی که ظاهر متفاوتی دارد اما DNA آن، دستکم در بررسیهای انجامشده، همچنان او را یک گربه پلنگی اصیل تسوشیما نشان میدهد.
