در انسانها و میمونهای بزرگ، شیوه خندیدن شباهتهای قابلتوجهی دارد. یک پژوهش تازه نشان میدهد که این ویژگی احتمالا ریشهای مشترک در روند تکامل آنها داشته باشد.
نتایج این تحقیق نشان میدهد که ریتم و الگوی زمانی خنده در انسان و میمونهای بزرگ تا حد زیادی یکسان است. پژوهش تازهای نشان میدهد که شباهت میان انسان و میمونهای بزرگ تنها به ویژگیهای ظاهری یا ژنتیکی محدود نمیشود، بلکه نحوه خندیدن آنها نیز شباهت چشمگیری دارد و این موضوع به پیشینه تکاملی مشترک این گونهها اشاره میکند.
پژوهشگران برای انجام این بررسی، به سراغ فایلهای صوتی قدیمی مربوط به ۱۳ میمون بزرگ رفتند. این مجموعه شامل گوریلها، اورانگوتانها، شامپانزهها و بونوبوها بود که هنگام قلقلک دادن از آنها ضبط شده بود.
در ادامه، این صداها با نمونههای جدیدی از خنده چهار کودک خردسال مقایسه شد. این خندهها هنگام بازی و قلقلک در محیط خانه ثبت شده بودند تا امکان مقایسه دقیق میان انسان و میمونهای بزرگ فراهم شود.
بررسیها نشان داد که خندههای انسان و میمونهای بزرگ از نظر ریتم و فاصله زمانی میان هر خنده، شباهت قابلتوجهی دارند. پژوهشگران معتقدند این شباهت، نشانهای مهم از وجود نیای مشترک میان این گونهها در گذشتههای دور است.
به گفته پژوهشگران، این شباهت آشکار در شیوه خندیدن میتواند مدرکی ارزشمند برای اثبات پیوند عمیق تکاملی انسان و میمونهای بزرگ با یک جد مشترک باشد.
کیارا دِ گرگوریو، نخستیشناس دانشگاه وارویک در انگلستان و نویسنده این پژوهش، گفت:
از یک نظر، ما شباهت بسیار زیادی به دیگر میمونهای بزرگ داریم، زیرا حدود ۱۵ میلیون سال است که تقریباً به یک شیوه میخندیم.
خنده راهی برای انتقال احساس شادی و بازیگوشی بدون استفاده از واژههاست. بسیاری از جانوران نیز نوعی خنده دارند، اما الگوی آن به اندازه خنده انسان به نمونههای انسانی شباهت ندارد. برای نمونه، زمانی که پژوهشگران موشهای صحرایی را قلقلک میدهند، آنها با صداهای بسیار زیر و فراصوتی واکنش نشان میدهند.
دانشمندانی که روند تکامل خنده را بررسی میکنند، تاکنون بیشتر روی حالتهای چهره جانوران تمرکز داشتهاند و پژوهشهای کمتری درباره ویژگیهای صوتی خنده انجام شده است. همچنین، خنده انسان در مقایسه با میمونهای بزرگ سریعتر و پیچیدهتر شده است. برای مثال، نوع خنده انسان بسته به شرایط تغییر میکند؛ از یک خنده مؤدبانه در میان همکاران گرفته تا خندهای بلند و از ته دل در کنار دوستان صمیمی.
کیارا دِ گرگوریو در ادامه گفت:
اگر بخواهم این موضوع را توصیف کنم، باید بگویم که ما استاد خندیدن هستیم.
بریتنی فلورکیویچ، پژوهشگر حوزه ارتباطات جانوری در کالج لیون که در این تحقیق مشارکت نداشت، توضیح داد که این نوع خندهها در طول تکامل، متناسب با نیازهای اجتماعی هر گونه شکل گرفتهاند. او افزود که نتایج این مطالعه منطقی به نظر میرسد و نشان میدهد هنوز تحقیقات بیشتری در این زمینه لازم است.
فلورکیویچ گفت که علاقهمند است نمونههای مشابهی از صداهای جانورانی مانند سگها، اسبها و گربهها که هنگام بازی حالتهای چهره مشابهی دارند نیز بررسی شود. به باور او، چنین پژوهشهایی میتواند اطلاعات بیشتری درباره روند تکامل خنده در اختیار دانشمندان قرار دهد تا بهتر بفهمیم چه ویژگیهایی انسان را منحصربهفرد میکند و چه خصوصیات مشترکی میان انسان و سایر جانوران وجود دارد.
مطالعه درباره منشأ خنده شاید در نگاه نخست موضوعی ساده یا حتی طنزآمیز به نظر برسد، اما در واقع یکی از جنبههای مهم ارتباطات انسانی است که میتواند به درک بهتر رفتار دیگران و حتی شناخت چگونگی شکلگیری توانایی گفتار در انسان کمک کند. از آنجا که صداها در فسیلها باقی نمیمانند، دانشمندان ناچارند با استفاده از شواهد موجود، مسیر تکامل را گامبهگام و حتی با بررسی کوچکترین جزئیات مانند خندهها بازسازی کنند.
نتایج این پژوهش روز پنجشنبه در نشریه علمی Communications Biology منتشر شده است.
