بارکد چگونه اختراع شد؟ داستان عجیب خطوطی که از شن‌های ساحل به یک بسته آدامس رسیدند

هر روز هنگام خرید، یک محصول را روی پیشخوان فروشگاه می‌گذاریم و چند ثانیه بعد صدای آشنای اسکنر را می‌شنویم. چند خط سیاه‌وسفید ساده، قیمت محصول را نمایش می‌دهند و اطلاعات خرید در سیستم فروشگاه ثبت می‌شود.

اما پشت همین خطوط ساده، داستانی نزدیک به یک قرن از نوآوری، شکست، رقابت و پیشرفت فناوری قرار دارد.

بارکد امروزی از یک ایده ساده روی ساحل آغاز شد و سرانجام با اسکن یک بسته آدامس در سال ۱۹۷۴، تاریخ تجارت مدرن را تغییر داد.

امروزه بارکدها فقط در فروشگاه‌ها دیده نمی‌شوند؛ آن‌ها در انبارها، کارخانه‌ها، بیمارستان‌ها، سیستم‌های حمل‌ونقل، زنجیره‌های تأمین و حتی برخی مأموریت‌های فضایی نیز استفاده می‌شوند.

داستان بارکد به سال ۱۹۴۸ بازمی‌گردد؛ زمانی که برنارد سیلور، دانشجوی کارشناسی ارشد مؤسسه فناوری درکسل، با مشکلی درباره شناسایی خودکار محصولات فروشگاه‌های مواد غذایی آشنا شد.

فروشگاه‌ها به دنبال راهی بودند تا هنگام پرداخت، اطلاعات کالاها سریع‌تر و دقیق‌تر خوانده شود و کارکنان مجبور نباشند قیمت و مشخصات هر محصول را به‌صورت دستی وارد کنند.

سیلور این ایده را با استاد خود، نورمن جوزف وودلند، در میان گذاشت.

وودلند مدتی بعد در ساحل میامی روی ایده‌ای کار می‌کرد که بعدها به یکی از مهم‌ترین فناوری‌های تاریخ تجارت تبدیل شد.

او به یاد کد مورس افتاد و به این فکر کرد که شاید بتوان نقطه‌ها و خط‌های این کد را به خطوطی با ضخامت‌های مختلف تبدیل کرد تا اطلاعات یک محصول را به شکل قابل‌خواندن برای ماشین ذخیره کنند.

طبق روایت معروف، وودلند انگشتانش را روی شن کشید و سپس این خطوط را به شکل دایره‌ای درآورد. نتیجه، طرحی بود که بعدها به بارکد Bull's-eye یا چشم گاو معروف شد.

طرح اولیه وودلند و سیلور با بارکدهای خطی امروزی تفاوت زیادی داشت.

به‌جای خطوط عمودی موازی، این طرح از مجموعه‌ای از دایره‌های متحدالمرکز تشکیل شده بود و به همین دلیل شبیه هدف تیراندازی به نظر می‌رسید.

مزیت این طراحی آن بود که می‌توانست از زوایای مختلف خوانده شود.

اما مشکل اصلی این بود که فناوری آن زمان برای اجرای ایده هنوز آماده نبود.

اسکنرها بزرگ، گران‌قیمت و بسیار پیچیده بودند. نمونه‌های اولیه حتی به تجهیزات عظیمی مانند لامپ‌های پرقدرت و اسیلوسکوپ نیاز داشتند و برای استفاده در فروشگاه‌های معمولی اصلاً عملی نبودند.

وودلند و سیلور در سال ۱۹۴۹ درخواست ثبت اختراع خود را ارائه کردند و این اختراع در سال ۱۹۵۲ به ثبت رسید؛ اما بارکد برای چند دهه در انتظار پیشرفت فناوری باقی ماند.

ایده بارکد از نظر تئوری بسیار جذاب بود، اما اجرای آن در دنیای واقعی با مشکلات بزرگی روبه‌رو می‌شد.

در دهه‌های ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰:

• رایانه‌ها بسیار بزرگ و گران بودند.
• اسکنرهای نوری هنوز به اندازه کافی کوچک و ارزان نبودند.
• چاپ دقیق الگوهای بارکد دشوار بود.
• سیستم‌های فروشگاه‌ها برای پردازش اطلاعات آماده نبودند.

به همین دلیل، اختراع وودلند و سیلور سال‌ها جلوتر از زمان خود بود.

با پیشرفت فناوری‌های نوری، لیزر و رایانه‌ها، ایده بارکد دوباره مورد توجه قرار گرفت. در دهه ۱۹۷۰، صنعت خرده‌فروشی آمریکا به دنبال یک استاندارد مشترک برای شناسایی محصولات بود.

در این مرحله، شرکت IBM و مهندسان آن نقش مهمی در تبدیل ایده اولیه به شکل کاربردی‌تر بارکد داشتند.

در جریان رقابت برای انتخاب یک استاندارد واحد، جورج لورر، مهندس IBM، روی طراحی جدیدی کار کرد.

برخلاف طرح دایره‌ای اولیه، طراحی او به شکل مستطیلی و شامل خطوط عمودی بود؛ همان ساختاری که به بارکدهای فروشگاهی امروزی شباهت دارد.

این طراحی چند مزیت مهم داشت:

• چاپ آن ساده‌تر بود.
• فضای کمتری اشغال می‌کرد.
• با فناوری‌های چاپ موجود سازگارتر بود.
• اسکن آن با تجهیزات فروشگاهی آسان‌تر بود.

در نهایت، طرح UPC یا Universal Product Code به‌عنوان استاندارد اصلی برای محصولات فروشگاهی در آمریکا انتخاب شد.

در ۳ آوریل ۱۹۷۳، صنعت خواربارفروشی آمریکا استاندارد UPC را به‌عنوان یک راهکار مشترک برای شناسایی محصولات پذیرفت.

لحظه تاریخی سرانجام در ۲۶ ژوئن ۱۹۷۴ فرا رسید.

در فروشگاه زنجیره‌ای Marsh در شهر تروی ایالت اوهایو، یک بسته آدامس Juicy Fruit شرکت Wrigley نخستین محصولی شد که با استفاده از یک بارکد UPC در یک فروشگاه اسکن شد.

به این ترتیب، یک بسته ساده آدامس وارد تاریخ فناوری شد.

از آن روز به بعد، بارکد به‌تدریج در فروشگاه‌های سراسر جهان گسترش یافت و شیوه قیمت‌گذاری، فروش و مدیریت موجودی کالا را تغییر داد.

جالب است بدانید این آدامس به‌طور ویژه برای ثبت در تاریخ تولید نشده بود؛ بلکه در آن روز به‌صورت کاملاً معمولی در میان کالاهای فروشگاه قرار داشت.

بارکدهای خطی از مجموعه‌ای از خطوط و فاصله‌ها تشکیل شده‌اند.

این الگوها اطلاعاتی مانند یک شناسه محصول را در خود جای می‌دهند. اسکنر با تاباندن نور به بارکد، تفاوت میان بخش‌های تیره و روشن را تشخیص می‌دهد و الگوی به‌دست‌آمده را به داده دیجیتال تبدیل می‌کند.

نکته مهم این است که بارکد UPC معمولاً به‌تنهایی قیمت محصول را در خود ذخیره نمی‌کند.

در واقع، بارکد یک شناسه است. سیستم فروشگاه با استفاده از این شناسه، اطلاعات مربوط به کالا را از پایگاه داده خود پیدا می‌کند؛ اطلاعاتی مانند:

• نام محصول
• قیمت
• موجودی
• شرکت تولیدکننده
• اطلاعات فروش

به همین دلیل، وقتی قیمت یک محصول تغییر می‌کند، معمولاً نیازی به چاپ دوباره بارکد روی تمام بسته‌ها نیست.

بارکد در ابتدا برای حل مشکل صف‌های فروشگاه‌ها و سرعت‌دادن به فرایند پرداخت طراحی شد؛ اما خیلی زود مشخص شد که این فناوری کاربردهای بسیار بیشتری دارد.

امروزه بارکد در بخش‌های مختلف استفاده می‌شود:

• کارخانه‌ها:برای رهگیری قطعات و محصولات در خطوط تولید.
• انبارها:برای ثبت ورود و خروج کالا و مدیریت موجودی.
• حمل‌ونقل: برای دنبال‌کردن بسته‌ها از کارخانه تا مقصد.
• بیمارستان‌ها:برای شناسایی داروها، نمونه‌های آزمایشگاهی و تجهیزات پزشکی.
• فروشگاه‌ها:برای ثبت فروش و مدیریت موجودی.
• مأموریت‌های فضایی: بارکدها حتی در برخی کاربردهای مرتبط با مأموریت‌های فضایی نیز برای شناسایی و مدیریت تجهیزات استفاده شده‌اند.

بارکدهای خطی هنوز در سراسر جهان استفاده می‌شوند، اما نسل جدیدی از کدها در حال گسترش است.

کدهای دوبعدی مانند QR Code می‌توانند اطلاعات بسیار بیشتری نسبت به بارکدهای خطی ذخیره کنند.

به همین دلیل، سازمان GS1 در حال حرکت به سمت نسل جدید بارکدهای دوبعدی است که می‌توانند اطلاعات بیشتری درباره محصول در اختیار فروشندگان و مصرف‌کنندگان قرار دهند.

در آینده، اسکن یک کد روی بسته محصول می‌تواند اطلاعاتی مانند موارد زیر را نمایش دهد:

• محل تولید
• مواد اولیه
• تاریخچه زنجیره تأمین
• اطلاعات بازیافت
• جزئیات محصول
• اطلاعات پایداری و محیط زیست

GS1 هدف‌گذاری کرده است که صنعت خرده‌فروشی برای استفاده گسترده‌تر از نسل جدید بارکدهای دوبعدی تا سال ۲۰۲۷ آماده شود.

بارکد شاید در نگاه اول چیزی بیشتر از چند خط سیاه روی بسته‌بندی به نظر نرسد؛ اما تأثیر آن بسیار فراتر از ظاهر ساده‌اش است.

ایده‌ای که در سال ۱۹۴۹ با کشیدن چند خط روی شن‌های ساحل شکل گرفت، حدود ۲۵ سال بعد با اسکن یک بسته آدامس وارد زندگی روزمره مردم شد.

امروز هر بار که محصولی را در فروشگاه اسکن می‌کنیم، در واقع از فناوری‌ای استفاده می‌کنیم که مسیر آن از کد مورس، شن‌های ساحل، یک اختراع ناکام‌مانده و سال‌ها پیشرفت فناوری گذشته است.

و شاید جالب‌ترین بخش این داستان همین باشد: یکی از فناوری‌هایی که تجارت مدرن را متحول کرد، در نهایت با یک بسته آدامس ۱۰تایی تاریخ‌ساز شد.

اگر دوست دارید پشت پرده فناوری‌هایی را بدانید که هر روز با آن‌ها سروکار داریم، کانال تلگرامی گیزمکس را از دست ندهید!