ماهی مرموز بی‌چشم در غارهای آلاباما کشف شد

غار باب‌کت در شهر هانتسویل ایالت آلاباما یکی از منحصربه‌فردترین زیست‌بوم‌های آمریکا به شمار می‌رود و حالا یک موجود نادر در آنجا کشف شده است.

این غار آهکی با طول نقشه‌برداری‌شده نزدیک به 450 متر، تنها از طریق تونل‌های کم‌ارتفاع و مسیرهای باریک و گل‌آلود قابل عبور است. با وجود شرایط دشوار این محیط، پژوهشگران نزدیک به چهار دهه به‌طور منظم این غار را زیر نظر داشته‌اند تا وضعیت میگوی غاری آلاباما با نام علمی Palaemonias alabamae را بررسی کنند.

این سخت‌پوست کوچک که بدنی تقریباً شفاف دارد، از گونه‌های بسیار در معرض خطر انقراض محسوب می‌شود و تنها در سامانه‌های غاری میان ایالت‌های آلاباما و تنسی مشاهده شده است.

با این حال، بررسی‌های تازه در غار باب‌کت نشان داده که این میگوی کمیاب تنها ساکن این محیط نیست. پژوهشگران در مطالعه‌ای که نتایج آن در نشریه Scientific Reports منتشر شده، اعلام کردند زیست‌شناسان دانشگاه آبرن موفق به شناسایی ماهی رنگ‌پریده و بدون چشمی شده‌اند که طول آن کمتر از دو اینچ است. این گونه‌ی تازه، با عنوان ماهی غاری شیطان یا Demogorgonichthys arcanus شناخته می‌شود. نکته قابل توجه این است که تفاوت‌های ژنتیکی این جانور به اندازه‌ای زیاد بوده که دانشمندان برای آن یک سرده مستقل در نظر گرفته‌اند؛ موضوعی که احتمالاً آن را به یکی از نادرترین ماهی‌های جهان تبدیل می‌کند.

جاناتان آرمبراستر، از نویسندگان این پژوهش و سرپرست مجموعه ماهیان موزه تاریخ طبیعی دانشگاه آبرن، توضیح داد که در بیشتر موارد، کشف گونه‌های جدید به معنای یافتن تفاوت‌هایی در میان موجوداتی است که پیش‌تر نیز شناخته شده بودند. اما این بار شرایط کاملاً متفاوت بود، زیرا با موجودی روبه‌رو شدند که تاکنون هیچ‌کس آن را مشاهده نکرده بود و چنین اتفاقی بسیار کم‌سابقه است.

ماهی غاری شیطان از نظر تکاملی با ماهی غاری جنوبی با نام علمی Typhlichthys subterraneus و همچنین ماهی غاری آلاباما با نام علمی Speoplatyrhinus poulsoni خویشاوندی دارد، اما تفاوت‌های مهمی میان آن‌ها دیده می‌شود. این گونه علاوه بر شکل خاص پوزه، فرم متفاوت بدن و نداشتن رنگدانه، بخشی از ژنی را که در حساسیت به نور نقش اساسی دارد نیز از دست داده است.

جاناتان آرمبراستر در توضیح این ویژگی گفت که ماهی غاری جنوبی همچنان نوعی واکنش نسبت به نور از خود نشان می‌دهد، اما در این گونه تازه چنین رفتاری مشاهده نشده. ظاهرا بخشی از ژن رودوپسین در این ماهی وجود ندارد.

نام علمی این گونه شاید بسیاری را به یاد موجود ترسناک Demogorgon در سریال Stranger Things بیندازد، اما الهام اصلی آن به گذشته‌ای بسیار دورتر بازمی‌گردد. پاملا هارت، یکی دیگر از نویسندگان پژوهش و زیست‌شناس دانشگاه آلاباما، سال‌ها فهرستی از موجودات افسانه‌ای ساکن جهان زیرزمینی تهیه کرده بود تا در آینده از آن‌ها برای نام‌گذاری گونه‌های تازه استفاده کند. ریشه نام Demogorgon به اسطوره‌های یونان باستان می‌رسد و بعدها نیز جان میلتون، شاعر قرن هفدهم، از این موجود در اثر Paradise Lost یاد کرده.

نام گونه arcanus نیز واژه‌ای لاتین به معنای پنهان یا رازآلود است که به‌خوبی با ویژگی‌های این ماهی هماهنگی دارد. تاکنون پژوهشگران در هر نوبت بررسی، تنها حدود ۲۰ نمونه از این ماهی را مشاهده کرده‌اند. به گفته آرمبراستر، احتمال دارد این گونه سال‌ها در سفره‌های آب زیرزمینی زندگی کرده و تنها اخیراً به بخش‌های قابل دسترس غار راه یافته باشد. البته این احتمال نیز وجود دارد که از گذشته در همان محل حضور داشته، اما تاکنون از دید پژوهشگران پنهان مانده باشد.

همانند میگوی غاری آلاباما، دانشمندان امیدوارند کشف ماهی غاری شیطان توجه بیشتری را به ضرورت حفاظت از این اکوسیستم‌های حساس و کم‌نظیر جلب کند. به گفته جاناتان آرمبراستر، هنوز مشخص نیست این گونه چه زمانی وارد بخش‌های قابل مشاهده غار شده؛ شاید سال‌ها در اعماق آبخوان‌ها زندگی می‌کرده و اخیراً ظاهر شده باشد، یا از ابتدا در همان منطقه حضور داشته اما تاکنون هیچ‌کس موفق به مشاهده آن نشده باشد.