با گسترش استفاده از اینترنت، موتورهای جستوجو به یکی از مهمترین دروازههای دسترسی به اطلاعات تبدیل شدهاند. در این میان، خدمات رایگان آنلاین همواره با یک اصل شناخته میشوند: «هیچچیز رایگان نیست». این موضوع درباره پلتفرمهایی مانند Google نیز مطرح است؛ پلتفرمی که با میلیاردها کاربر در سراسر جهان، حجم عظیمی از دادههای جستوجویی، مکانی و رفتاری کاربران را جمعآوری و تحلیل میکند.
به گفته تحلیلگران، این دادهها در قالب «کلانداده» پردازش شده و میتواند الگوهای رفتاری کاربران در سطح ملی را مشخص کند. همین موضوع باعث شده برخی کشورها در شرایط بحرانی یا امنیتی، دسترسی به چنین سرویسهایی را محدود یا مدیریت کنند. هدف از این اقدام، کاهش ریسک دسترسی خارجی به اطلاعات حساس و حفاظت از امنیت کاربران عنوان میشود.
در همین راستا، تجربه کشورهای مختلف نشان میدهد توسعه موتورهای جستوجوی بومی یکی از راهکارهای کاهش وابستگی است. برای مثال، چین از موتور جستوجوی بایدو استفاده میکند، کرهجنوبی پلتفرم Naver را توسعه داده و روسیه نیز موتور جستوجوی Yandex را در اختیار کاربران قرار داده است. این سرویسها با تمرکز بر قوانین داخلی کشورها، مدیریت دادهها را در سطح ملی انجام میدهند.
در ایران نیز تلاشهایی برای توسعه موتورهای جستوجوی داخلی مانند «ذرهبین» و «گردو» در حال انجام است. با این حال، کارشناسان معتقدند رسیدن به کیفیت رقابتی جهانی نیازمند سرمایهگذاری گسترده، زیرساخت فنی قوی و حمایت سیاستی مستمر است.
بر اساس این دیدگاه، در کوتاهمدت میتوان از سرویسهای خارجی جایگزین که با چارچوبهای قانونی داخلی هماهنگ هستند استفاده کرد، و در بلندمدت با تقویت پلتفرمهای بومی، وابستگی به خدمات خارجی را کاهش داد. به باور متخصصان، چنین رویکردی امکان بهرهگیری از فناوری جهانی را فراهم کرده و در عین حال امنیت دادهها و حاکمیت دیجیتال کشور را تقویت میکند.
