قرن‌هاست تبدیل فلزات ارزان به طلا یکی از رؤیاهای کیمیاگران بوده است؛ حالا یک استارتاپ آمریکایی می‌گوید با کمک فناوری همجوشی هسته‌ای به این هدف نزدیک شده است. شرکت Marathon Fusion مستقر در سان‌فرانسیسکو اعلام کرده که توانسته جیوه را به طلای پایدار تبدیل کند؛ ادعایی که اگر در مقیاس صنعتی عملی شود، پرسش‌های مهمی درباره آینده بازار طلا ایجاد خواهد کرد.
این شرکت در ۲۱ اکتبر ۲۰۲۶ اعلام کرد که آزمایش آن از نظر نرخ تولید، رکوردی را که به آزمایش‌های سازمان پژوهشی سرن نسبت داده می‌شود، حدود ۱۰ برابر پشت سر گذاشته است. با این حال، Marathon Fusion هنوز مقدار طلای تولیدشده، هزینه نهایی فرایند و داده‌های کافی برای ارزیابی مستقل نتیجه را منتشر نکرده است. بنابراین، ادعای مطرح‌شده فعلاً باید به‌عنوان گزارش خود شرکت در نظر گرفته شود، نه یک دستاورد تجاری تأییدشده.
روش پیشنهادی این شرکت بر پایه تغییر هسته اتم‌ها یا «تبدیل هسته‌ای» است؛ فرایندی متفاوت از واکنش‌های شیمیایی معمولی. در این روش، نوترون‌های پرانرژی حاصل از واکنش همجوشی به ایزوتوپ مشخصی از جیوه برخورد می‌کنند و محصول حاصل می‌تواند پس از واپاشی هسته‌ای به ایزوتوپ پایدار طلا تبدیل شود. اصل علمی تبدیل یک عنصر به عنصر دیگر شناخته‌شده است، اما اجرای قابل‌اعتماد این فرایند در مقیاس صنعتی همچنان چالش‌های فنی و اقتصادی جدی دارد.
پیش از این نیز دانشمندان سرن در برخوردهای انجام‌شده در برخورددهنده بزرگ هادرونی، هسته‌های طلا تولید کرده بودند. بر اساس گزارش منتشرشده از نتایج آزمایش‌ها، در فاصله سال‌های ۲۰۱۵ تا ۲۰۱۸ حدود ۲۹ پیکوگرم طلا تولید شد؛ مقداری بسیار ناچیز که هسته‌های آن نیز برای مدت بسیار کوتاهی دوام داشتند. Marathon Fusion مدعی است به نرخ تولید بالاتری رسیده، اما بدون انتشار جزئیات کامل آزمایش نمی‌توان میزان برتری آن را به‌طور مستقل ارزیابی کرد.
پرسش اصلی این است که آیا چنین فناوری‌ای می‌تواند قیمت طلا را مانند الماس‌های آزمایشگاهی کاهش دهد؟ تولید انبوه الماس‌های ساخته‌شده در آزمایشگاه، به‌دلیل شباهت شیمیایی آن‌ها به الماس طبیعی و عرضه با قیمت پایین‌تر، بازار این سنگ‌ها را تغییر داده است. با این حال، بازار طلا شرایط متفاوتی دارد: این فلز علاوه بر استفاده در جواهرات و صنعت، بخش مهمی از ذخایر بانک‌های مرکزی و دارایی‌های سرمایه‌ای جهان را تشکیل می‌دهد. در نتیجه، مقایسه مستقیم این دو بازار نمی‌تواند به‌تنهایی پیش‌بینی معتبری درباره قیمت طلا ارائه کند.
Marathon Fusion در مطالعات خود امکان تولید چندین تن طلا در سال را برای نیروگاه‌های همجوشی آینده مطرح کرده است؛ اما این ارقام برآوردهای نظری هستند و به وجود نیروگاه‌هایی با ظرفیت بسیار بالا وابسته‌اند. نیروگاه همجوشی تجاری هنوز به مرحله تولید برق در مقیاس بازار نرسیده است. افزون بر این، برخی محصولات جانبی ممکن است رادیواکتیو باشند و پیش از عرضه به بازار به جداسازی، کنترل ایمنی و نگهداری طولانی‌مدت نیاز داشته باشند؛ موضوعی که هزینه و زمان تجاری‌سازی را افزایش می‌دهد.
در حال حاضر، شواهدی وجود ندارد که نشان دهد طلای تولیدشده با این روش به‌زودی وارد بازار جهانی می‌شود یا می‌تواند قیمت طلا را به‌طور محسوس پایین بیاورد. اهمیت ادعای Marathon Fusion بیشتر در امکان استفاده از نوترون‌های همجوشی برای تولید مواد و ایزوتوپ‌های ارزشمند نهفته است. برای قضاوت درباره آینده این فناوری باید منتظر انتشار داده‌های قابل بررسی، تأیید مستقل نتایج و اثبات امکان تولید اقتصادی در مقیاس بزرگ ماند.
